1. Оршил

Дадлагажигч оюутан …………………..миний бие Монгол Улсын Их Сургуулийн Эдийн Засгийн Сургуулийн 4-р курсд суралцдаг.Үйлдвэрлэлийн дадлага  Худалдаа Хөгжлийн банкны “Занабазар салбар”-ын Зээлийн хэсэгт 2015 оны 2-р сарын 3-наас 2015  оны 3-р сарын 6  хүртэл  амжилттай хийлээ.

Тус салбар  нь ажлын өдрүүдэд 9:00-18:00 хүртэл ажилладаг харин төлбөр тооцооны хэлтэс нь амралтын өдрүүдэд ажилладаг ХХБ тэргүүлэх салбар бөгөөд  дадлагын явцад тухайн банкны дотоод журмыг нарийн даган мөрдөж, ажлын цагийг баримтлан ажилласан. Салбарын  хамт олон найрсаг эвтэй бөгөөд ямар нэгэн асуулт асуухад заавал хариулж өгдөг мөн найрсагаар зааж сургадаг байсныг хэлэхэд таатай байна.

Дараагийн ээлжинд МУИС-н Эдийн засгийн сургуулиас өгсөн “Банкны менежмент” мэргэжлийн үйлдвэрлэлийн дадлага хоёр удирдамжийн дагуу дадлагын ажлын төлөвлөгөө чиглэл гарган дадлагажсан.

Занабазар салбарын Зээлийн хэсэгт хийсэн дадлагаас олж авсан мэдлэг, дадлага туршлагадаа үндэслэн дадлагын тайланг удирдамжийн дагуу бичихийг хичээлээ.

2.1 Дадлагын ажлын төлөвлөгөө
Батлав:
Дадлагын  удирдагч багш     МУИС БС /…………………………………../
Дадлага удирдагч мэргэжилтэн   ДХАА    /…………………………………./
Худалдаа хөгжлийн банкны Занабазар салбарт хийсэн дадлагын тайлангийн төлөвлөгөө
№	Үйлдвэрлэлийн дадлагаар гүйцэтгэх ажлын чиглэл	Хугацаа	Гүйцэтгэлийн тухай тэмдэглэл	
1	Салбарын үндсэн үйл ажиллагаатай танилцах/	II/2- II/6		
2	Зээлийн судалгааны хэсэгт дагалдан судалгаа хийх	II/9- II/13		
3	Зээлийн хяналтын хэсэгт дагалдан хяналт хийх
	II/16- II/26		
4	Програм дээр ажиллах Зээлийн материал оруулах	II/27- III/6		
5				
6				

 
3. Худалдаа, хөгжлийн банк

3.1.Товч танилцуулга

Ардчилсан хувьсгал өрнөсөн 1990 оны цагаан морин жил Улсын банкны ерөнхий хорооны Гадаад тооцооны газрын орлогч дарга Д.Сүх-Эрдэнэ, Гадаад тооцооны газрын дилер, мэргэжилтэн Н.Жаргалсайхан, Н.Золжаргал, Тооцоолох төвийн хэлтсийн дарга Мэдрээ нарын залуус УБЕХ-ны Гадаад тооцооны газрын бааз суурийг түшиглэн арилжааны банк байгуулах саналыг УБЕХ-ны дарга Хүдэрчулуунаар уламжлуулан Засгийн газарт өргөн барьсан нь сайшаагдан БНМАУ-н Засгийн газрын 1990 оны 10-р сарын 19-ний өдрийн 71 тоот тогтоолоор хувь нийлүүлсэн, аж ахуйн тооцоотой Худалдаа, Хөгжлийн банк байгуулах тухай анхны шийдвэр гарсан бөгөөд УБЕХ-ны даргын 1991 оны 1-р сарын 1-ний өдрийн

3/19 тоот тушаалаар Гадаад тооцооны газрыг татан буулгаж, Хувь нийлүүлсэн Худалдаа, хөгжлийн банкийг байгуулж Ерөнхий захирлаар Д.Сүх-Эрдэнийг томилсон түүхтэй.

Шинээр байгуулагдсан ХХБ нь Монгол улсын гадаад валютын бүх гүйлгээг гүйцэтгэдэг байсан бөгөөд энэ нь цаашид хөгжиж дэвших томоохон үндэс суурь болсон үздэг. Мөн Худалдаа, хөгжлийн банк нь анх 2 газар, 8 хэлтэс, 1 тооцооны төв, 47 ажилтантайгаар байгуулагдаж байсан байна.

3.2.Бүтэц зохион байгуулалт
Худалдаа, хөгжлийн банкны төлөөлөн удирдах зөвлөлд:

	Р.Коппа	/ Ерөнхийлөгч /	
	Б.Мэдрээ	/ Гүйцэтгэх захирал /	
	О.Орхон	/ Гүйцэтгэх захирлын тэргүүн орлогч /	
	П.Гантуул	/ Ерөнхий аудитор /	
	С.Оргодол	/ Гүйцэтгэх захирлын орлогч /	
•	Л.Соронзонболд  / Гүйцэтгэх захирлын орлогч / 

•	Д.Хүрэлбаатар    /Гүйцэтгэх захирлын орлогч / 
•	Д.Отгонбилэг     / Гүйцэтгэх захирлын орлогч /

3.Дотоод дэг журам

ХХБ-нд дадлага хийх, түр ажиллах мөн шинээр ажилд орж буй хүмүүсд ХАБГ-аас дүрэм журмыг танилцуулж нууцын баталгааг гаргуулах бөгөөд банкны ажилтан бүр уг дүрэм журамд заасны дагуу ажилладаг. Журамд заасан энгийн зүйлүүдээс дурьдахад:

•	Нэвтрэх үнэмлэхтэй байна, дадлага дууссан үед нэвтрэх үнэмлэхийг буцаан өгнө 

•	Цаг баримтлах, Үнэнч шудрага байх 

•	Банкны байранд банкны өмчөөс бусад зөвшөөрөлгүй компьютер, зөөврийн хатуу диск, зургийн аппарат, дүрс бичлэгийн камер, зөөврийн компьютер болон бусад мэдээлэл агуулж болох тоног төхөөрөмжийг нэвтрүүлэхийг хориглодог 

•	Банкны цайны газарт гадны хүн дагуулан оруулж болохгүй 
•	Банкны зөвшөөрөгдсөнөөс бусад хэсэгт нэвтрэхгүй байх 
•	Банкны болон харилцагчийн нууц гадагш мэдээллэхгүй байх 

•	Өөрийн ашиглаж байгаа компьютерт болон сүлжээнд вирус оруулахгүй байх зөвшөөрөлгүй программ хуулж суулгах зэрэг хориотой 

3.4.Программ хангамж
Худалдаа хөгжлийн банк нь нийт салбар тооцооны төвүүддээ дотоодын гүйлгээнд грейпбанк хэмээх энэхүү программыг ашигладаг. 
Тус программ нь монгол хүмүүс зохиож хэрэглэхэд хялбар багахан хугацааны сургалтанд хамрагдахад л бүрэн эзэмших боломжтой бөгөөд банкиар дамжиж байгаа бүхий л гүйлгээг энэ программ дээр хийдэг. Гэвч албан тушаал болон хязгаарлагдах эрх зэргээс нь хамааран ашиглах эрх  зэрэг нь харилцан адилгүйгээр хязгаарлагдмал байна. Жишээ нь харицагчийн үйлчилгээний ажилтан/цаашид ХҮА гэх/ зөвхөн харилцагчдын хадгаламж, харилцахын орлого зарлага, чек, дансны хуулга гэх зэрэг энгийн болон бага мөнгөн дүнтэй гүйлгээг хийдэг. Өөрөөр хэлбэл тухайн харилцагчийн дансны үлдэгдэл гэх зэрэг хувийн чанартай мэдээллийг харах эрх үүсээгүй байдаг. Энэ нь худалдаа хөгжлийн банкны харилцагчдын мэдээллийг алдах болон дотоод мэдээллийг залруулах зэрэг эрсдэлүүдээс тодорхой хэмжээгээр хамгаалж өгч байгаа юм. 

Гадаад төлбөр тооцооны хувьд SWIFT сүлжээг ашигладаг. Энэ нь Society for Worldwide Interbank Financial Telecommunications буюу Дэлхийн Банк Хоорондын Зах Зээлийн Харилцаа Холбооны Нийгэмлэг гэсэн утгатай юм. SWIFT сүлжээг гадаад шилжүүлэг, валют болон үнэт цаасны арилжаа, аккредетив, инкасс, батлан даалт, карт, чек болон MoneyGram сүлжээнд ашигладаг.Нийт 209 орны 9000 гаруй санхүүгийн байгууллага болон банкууд тус сүлжээнд нэгдсэн.

Энэхүү сүлжээг ашиглахдаа SWIFT ВIС кодыг ашигладаг бөгөөд ХХБанкны хувьд TDBM MN UB кодыг ашигладаг: 
-	TDBM – Банкны англи нэрний товчлол
-	MN –Монгол Улсын ISO код
-	UB – Улаанбаатар хотын код.
Гадаад шилжүүлгийн даалгаврыг хүлээн авахад англи болон латин үсгээр бичсэн байх шаардлагатай бөгөөд төлбөр шилжүүлэгчийн нэр эсвэл албан байгууллагын нэр, төлбөр хүлээн авагчийн мэдээлэл байх шаардлагатай. Хүлээн авагчийн банкны мэдээллийн хэсэгт банкны нэр, хот улсын нэр, салбар банкны код, SWIFT код байх шаардлагатай. Төлбөрийн зориулалтыг заавал бичих шаардлагатай бөгөөд энэ нь мөнгө угаах гэмт хэрэгтэй тэмцэж буй нэг хэлбэр болдог. Мэдээж гарын үсэг, тамга, утас, огноо байх шаардлагатай. 
Мөн Худалдаа хөгжлийн банк нь алдарт “Forbe” сэтгүүлийн жил бүр зохион байгуулдаг “Дэлхийн баячууд” хэмээх номинацын шинэ жагсаалтыг тэргүүлэгч Билл Гейтсийн үүсгэн байгуулсан “Mircosoft” корпорацитай “Хамтын ажиллагааны гэрээ” байгуулсан нь ХХБ-ны программ хангамжийн чанар, найдвартай байдал зэргийг олон улсын түвшинд баталгаажуулж байгааг харуулж байна
Шилжүүлгийн value өдрөөс үл хамааран 15:00 цагаас өмнө шивэгдсэн бүх гүйлгээ тухайн өдөртөө SWIFT сүлжээгээр илгээгдэнэ.SWIFT сүлжээнь 24 цаг 364 өдөр ажиллана

3.5.Өөрчлөлт 3.5.1. Санхүүгийн голлох үзүүлэлтүүд

Худалдаа, хөгжлийн банкны санхүүгийн голлох үзүүлэлт болох нийт актив, өөрийн хөрөнгө, татварын дараах ашиг зэргийг өмнөх дадлага хийж байсан үе буюу 2013 оны 7 сартай харьцуулан харуулахыг оролдлоо.

												/Тэрбум төгрөгөөр/		
																
		Үзүүлэлт		Нийт	Өөрийн		Татварын		
				актив	хөрөнгө		дараах ашиг		
														
 /2013-6-30ны байдлаар/		3825.2		327.5		30.7			
Дадлага хоёр /2013-12-31ны		4799.6		422.0		111.9			
байдлаар/															
	Өөрчлөлт		Төгрөгөөр		974.4		94.5		81.2			
			Хувиар		25%		29%		264%			
													
												/Тэрбум төгрөгөөр/		
										
					Худалдаа, хөгжлийн банк					
								/2013.06-2013.12/					
	5000										4799,6					
																
	4000		3825,2											
	3000															
	2000															
	1000		327,5			30,7		422	111,9			
														
	0															

					Нийт актив		Өөрийн хөрөнгө		Татварын дараах ашиг				

																

Дээрх графикаас үзэхэд  2013 оны 12-р сарын 31ны байдлаарх нийт актив, өөрийн хөрөнгө болон татварын дараах ашиг дадлага нэг болох 6н сарын өмнөхөөс хурдацтай өссөн үзүүлэлттэй байна. Хагас жилд л нийт актив, өөрийн хөрөнгө 25%-29% хүртэл өссөн бөгөөд татварын дараах ашиг хамгийн өндөр өсөлттэй буюу 264%-аар өссөн байгаа нь Худалдаа, хөгжлийн банк нь 2013 оны сүүлийн хагас жил ямар их амжилттай, ашигтай ажилласаныг харуулж байна.

2013 оны 6-р сарын 30-ны байдлаар томоохон байгууллагуудад олгосон зээлийн багц 1173.7 тэрбум төгрөг, жижиг, дунд бизнес эрхлэгчдэд олгосон зээлийн хэмжээ 99.3 тэрбум төгрөг байсан бол 2013 оны 12-р сарын 31-ний байдлаар томоохон байгууллагуудад олгосон зээлийн багц 2023.9 тэрбум төгрөг, жижиг, дунд бизнес эрхлэгчдэд олгосон зээлийн хэмжээ 95.7 тэрбум төгрөг болж өөрчлөгдсөн байна. Мөн ХХБ Монгол улсын байгууллагын бизнесийн 28,5 хувийг дангаараа

санхүүжүүлж байсан бол одоо 33 хувийг дангаараа санхүүжүүлж, худалдааны санхүүжилтийн үйлчилгээний 50 хувийг мөн л дангаараа гүйцэтгэж байна.

3.5.2.  Шагналууд

Худалдаа, хөгжлийн банкинд хийсэн танилцах дадлагын тайлан бичиж байх хугацаанд 7-р сарын 18 нд “Euromoney” сэтгүүлээс зохион байгуулсан улс орны банк санхүүгийн салбар дахь шилдгүүдийг шалгаруулах шагнал гардуулах үйл ажиллагаа болсон бөгөөд 2013 оны “Монгол Улсын шилдэг банк”-аар мөн Их Британи улсын

“Global banking & finance review” байгууллагаас 2013 оны “Монгол Улсын Шилдэг Арилжааны Банк”-аар Худалдаа, хөгжлийн банк болсон бөгөөд үйлдвэрлэлийн дадлага хоёрын тайланг бичих үед ХХБ нь Хөгжиж буй орнуудын шилдэг банк, Худалдааны санхүүжилтийн шилдэг банкаар 2013 онд нэмж шагналууд авсан байна. Худалдаа, хөгжлийн банк нь 2013 онд олон улсын хэмжээний томоохон дөрвөн шагнал гардан авсан байна.

4. Худалдаа, хөгжлийн банк “Занабазар салбар”

4.1.Товч танилцуулга

1996 онд Касс, үнэт зүйл, хадгаламжийн газрын харьяанд тооцооны 2-р төвийг байгуулж, улмаар 2006 онд Занабазар салбар болгон, үйл ажиллагааны цар хүрээг өргөжүүлэн Худалдаа, хөгжлийн банкны хамгийн том салбар болжээ.

Өнгөрсөн хугацаанд салбарын захирлаар 1997-1998 онд Э.Цэвэлмаа, 1998-2005 онд А.Магсар, 2005-2006 онд Х.Зэдра, М.Лхагвадулам, 2006 оны 9-р сараас С.Ганбат захирал томилогдон өнөөдрийг хүртэл ажиллаж байна.

2006 онд салбар болон өргөжснөөр харилцагчдад зээлийн үйл ажиллагаа явуулах болж үйл ажиллагаа нь улам тэлсэн бөгөөд Монголын банкны системд анх удаа

банкны үйлчилгээг уртасгасан цагаар ажиллах хэлбэр буюу ажлын өдрүүдэд 10:00-19:00 цаг, Бямба гаригт 10:00-14:00 цаг хүртэл ажиллахыг Занабазар салбарт анхлан хэрэгжүүлсэн байдаг байна. Одоогийн байдлаар Занабазар салбар нь Барилгачдын талбайн урд байрладаг бөгөөд ажлын өдрүүдэд 09:00-19:00 цаг, Бямба гаригт 11:00-17:00 цаг хүртэл ажиллаж байна..

Занабазар салбар нь 2008 онд “Оны шилдэг банк”-аар, 2009 онд 100 тэрбумтан салбар болж мөн “Шилдэгийн шилдэг салбар”-аар шалгарч байсан бөгөөд үргэлж үйлчлүүлэгч, харилцагчаар дүүрэн, үйл ажиллагаа, зохион байгуулалт сайтай, эелдэг найрсаг уур амьсгалтай ажиллах эрч хүчээр дүүрэн зөв хамт олонтой салбар юм
4.2.Бүтэц, зохион байгуулалт

Захирал

Данс хариуцсан ахлах ажилтан

Борлуулалт-судалгааны		Хяналтын данс хариуцсан	
данс хариуцсан ажилтан		ажилтан	

Үйл ажиллагааны ахлах ажилтан

Банкны ахлах ажилтан				Ахлах теллер		
		Борлуулалт, мэдээллийн				
		ахлах ажилтан					
							
Банкны ажилтан		Борлуулалт, мэдээллийн		Теллер		
		ажилтан					

5. Зээлийн бодлого, хүү тооцох аргачлал

Занабазар салбар нь анх 2008 онд зээлийн үйл ажиллагаанд дамжлагын системийг нэвтрүүлсэн. Энэ нь борлуулалт, судалгааны хэсэг болон хяналтын хэсэг гэсэн хоёр хэсэгтэйгээр зээлийн үйл ажиллагаа явуулах процесс бөгөөд энэ дамжлагын системийн:

Давуу тал:

•	Олон зээлдэгчтэй харьцахад амар, төвөггүй 

•	Түргэн шуурхай, найдвартай 

Сул тал: 

•	Олон зээлдэгчидэд зээл олгох боломжтой учираас зээлийн эх үүсвэр хомосдох сул талтай 

Занабазар салбарын зээлийн зөвлөл нь захирал, ДХААжилтан, эрсдэлийн шинжээч гэсэн гурван гишүүнтэйгээр шийдвэр гаргадаг ба зээлийн лимит дараах байдалтай байна.

№	Бүтээгдэхүүн	Лимит		
1	Бизнесийн зээл	100,0 сая төгрөг		
2	Автомашины зээл			
				
3	Орон сууцны зээл	100,0 сая төгрөг		
4	Үл хөдлөх эд хөрөнгийн зээл			
				
5	Цалингийн зээл	10,0 сая төгрөг		

Лимитээс дээш зээл олгох бол зээлийн дэд хорооны хурал, зээлийн хорооны хурлаар орно. Гураван төрлийн хурал байдаг. Үүнд:

o Зээлийн зөвлөлийн хурал
 o Зээлийн дэд хорооны хурал 
o Зээлийн хорооны хурал

5.1.Борлуулалт, Судалгааны хэсэг

Зээл хүссэн аж ахуйн нэгж байгууллага, иргэдийн санал хүсэлтийг хүлээн авч, зөвлөгөө өгч банкны заавар, журмын дагуу зээлдэгчид тавигдах шаардлагыг бүрэн хангасан хангасан дараах зээлийн материалыг судалгаанд авч, судлан шийдвэрлэдэг. Үүнд:

•	Жижиг бизнес эрхлэгч аж ахуйн нэгж байгууллага, иргэдийн иргэдийн хөрөнгийн санхүүжилт мөн хөрөнгө оруулалтын санхүүжилтийн 100 сая төгрөг буюу 100 мянган ам доллар хүртэлх зээл 

•	Жижиг дунд бизнес эрхлэгч аж ахуйн нэгж байгууллага, иргэдийн иргэдийн хөрөнгийн санхүүжилтийн 500 сая төгрөг буюу 500 мянган ам доллар хүртэлх 

•	Иргэдэд орон сууц худалдан авахад зориулан 150,0 сая төгрөг буюу 150,0 мянган ам доллар хүртэлх зээл 

•	Аж ахуйн нэгж байгууллага, иргэдийн шинэ авто машин худалдан авах лизингийн зээл 

•	Иргэдийн хадгаламж барьцаалсан зээл 

•	Иргэдийн цалингийн зээл 

•	Иргэдийн картын зээлийн эрх 

•	Иргэдийн хэрэглээний зээл 

5.2.Хяналтын хэсэг

Борлуулалт, судалгааны хэсгээс судлагдаад ирсэн мэдээ мэдээлэлийг хянаж дүгнэлт өгөн зээлийн гэрээ, барьцаа, батлан даалтын гэрээ байгуулах, зээлийн гэрээ болон түүнтэй холбоотой бичиг баримтыг эрх бүхий байгууллагад бүртгүүлэх, зээлийн эргэн төлөлтийн хуваарийг хийж баталгаажуулах ба үйл ажиллагаанд байнгын явцын хяналт хийн, зээлийг графикт хугацаанд төлүүлэх, төлөгдсөн зээлийн барьцааг чөлөөлөх ажлыг шийдвэрлэдэг.

Хянагч данс хариуцсан ажилтан нь зээлүүдийг 6 сар болон 12 сарын дараа эргэн хянаж өгсөн зээлийн зорилго, зээлийн хэрэгжилтийг хянаж шалган дүгнэлт хийдэг.

Мөн хяналтын хэсэг нь өдөр бүр төлбөрийн хуваарь зөрчсөн зээлдэгчидтэй ажиллаж, заасан хугацаанд эргэн хяналтыг зохих шатны хуралт (хугацаа хэтрэлтийн хурал) бэлтгэн танилцуулан, зээлийн материалыг эмх цэгцтэй хавтаслан эх хувь материалын нэн даруй архивт өгч зээл олгохоос төлөгдөх хүртэлх бүхий л ажлыг хийж гүйцэтгэдэг.

5.3.Зээлийн хүү тооцох аргачлал

Банк зээлийн эргэн төлөлтийн хуваарийг хоёр аргаар хийдэг.

1.	Тэнцүү төлбөр 

2.	Тэнцүү биш төлбөр 

Тэнцүү төлбөр

Тэнцүү төлбөр гэдэг нь зээлдэгч сар болгон тогтмол хэмжээгээр зээл төлөх дүнг хэлэх бөгөөд дараах томъёогоор олдог.
= PV(r + ((1 +   ) − 1))

A – Тэнцүү төлбөр буюу тогтмол төлөх дүн PV – Авсан зээлийн дүн

R – Зээлийн хүү (хувь) N – Зээлийн хугацаа

Сар бүрийн зээлийн хүүг сар бүрийн зээлийн үндсэн үлдэгдэлээс бодох (365 хоног) ба үндсэн зээлийн төлбөрийг тэнцүү төлбөрөөс тухайн сарын зээлийн хүүг хасч мөн Сар бүрийн үлдэгдлийг өмнөх сарын үлдэгдлээс тухайн сарын зээлийн үндсэн үлдэгдэлийг хасч олно.

6. Банкны зээл олгох процесс

6.1.Зээл олгох процесс

Миний дадлага хийсэн “Занабазар” салбар нь дараах зээлүүдийг шийдвэрлэж өгдөг. Үүнд:

•	Жижиг бизнес эрхлэгч аж ахуйн нэгж байгууллага, иргэдийн иргэдийн хөрөнгийн санхүүжилт мөн хөрөнгө оруулалтын санхүүжилтийн 100 сая төгрөг буюу 100 мянган ам доллар хүртэлх зээл 

•	Жижиг дунд бизнес эрхлэгч аж ахуйн нэгж байгууллага, иргэдийн иргэдийн хөрөнгийн санхүүжилтийн 500 сая төгрөг буюу 500 мянган ам доллар хүртэлх 

•	Иргэдэд орон сууц худалдан авахад зориулан 150,0 сая төгрөг буюу 150,0 мянган ам доллар хүртэлх зээл 

•	Аж ахуйн нэгж байгууллага, иргэдийн шинэ авто машин худалдан авах лизингийн зээл 

•	Иргэдийн хадгаламж барьцаалсан зээл 

•	Иргэдийн цалингийн зээл 

•	Иргэдийн картын зээлийн эрх 

•	Иргэдийн хэрэглээний зээл 

Зээл хүссэн аж ахуйн нэгж байгууллага, иргэдтэй эхлээд борлуулалт, судалгааны данс хариуцсан ажилтан уулзаж ярилцдаг. (ДХА-Зээлийн эзийн засагч)

Зээл хүсэгч болон данс хариуцсан ажилтан хоёр маань хоорондоо маш их харилцдаг учираас ДХА ярианы өндөр боловсролтой, найрсаг, зөв биеэ авч явдаг зөв хүн байх ёстой байдаг. Зээл хүсэгчтэй хийх уулзалтаас хамаарч цаашид судлах эсэхээ ДХАжилтан өөрөө шийддэг бөгөөд ДХА-ны зээлдэгчтэй ярилцах ерөнхий зүйлүүд бол:

•	Ямар зээл сонирхож байгаа (Зээлдэгчийн хүсч буй зээл манайд байгаа эсэх) 

•	Зээлийн зориулалт 

•	Зээлийн хэмжээ 

•	Зээлдэгчийн төлбөрийн чадвар (хаана ажилладаг, орлого, сарын цалин г.м) 

•	Өмнө зээл авч байсан эсэх (одоо зээлтэй байгаа эсэх) гэх мэт гол зүйлүүдийг зайлшгүй асууж ярилцах хэрэгтэй. 

			

Хэрвээ ярилцах үед итгэл төрөхгүй, ямар нэгэн асуудал, эрсдэл өндөртэй байвал Данс хариуцсан ахлах ажилтанд хандан шийдвэрлүүлж болно. Судалгааг ерөнхийдөө зээлийн хэмжээ болон төрлөөс нь хамаарч ажлын 1-5 хоногт хийж гүйцэтгэдэг.

Судлагдаад ирсэн зээлийг хяналтын ДХА зээлийн мэдээ мэдээлэлийг хянаж дүгнэлт өгөн зээлийн гэрээ, барьцаа, батлан даалтын гэрээ байгуулах, зээлийн гэрээ болон түүнтэй холбоотой бичиг баримтыг эрх бүхий байгууллагад бүртгүүлдэг.

Хянагч ДХА зээлийн гүйлгээг All web-ээр бүртгүүлж Эрсдэлээр шалгуулж, зээлийн хэрэг бүртгэл хүлээн авдаг.

Зээл олгохоос төлөгдөж дуусах хүртэлх бүхий л процессийг хяналтын хэсэг хийдэг. Өдөр болгон төлбөрийн хуваарь зөрчсөн зээлдэгч нартай холбогдож зээлийг төлүүлэх арга хэмжээ авдаг. Мөн хугацаа хэтэрсэн зээлийг хугацаа хэтрэлтийн хуралт танилцуулдаг. Зээл төлөгдөж дуусахад зээлийн барьцааг чөлөөлж өгсөнөөр зээлдэгч зээлдүүлэгч хоёрын зээлийн харилцаа дуусгавар болдог. Зээлийг хугацаанд төлөөгүй зээлийн ангилал муудсан зээлийг тусгай активын хэлтэсрүү шилжүүлдэг. Зээлийн хугацааг тодорхой шалтгааны улмаас нэг удаа сунгах боломжтой байдаг бөгөөд зохих хурлаар заавал орж шийдвэрлэдэг.

6.2.“Занабазар” салбар дээр олгогдож буй зээл, зээлийн нөхцөл, ДХА-ны судлах зүйлүүд, бүрдүүлсэн байвал зохих материалууд болон хяналтыг зээл тус бүр дээр харна уу.

•	Цалингийн зээл 

Зөвхөн худалдаа хөгжлийн банкаар цалингаа авдаг 6-н сараас доошгүй ажилласан үндсэн ажилтанд зориулсан зээл гэж үзэж болно. Зээл хүсэгчид цалингийн зээлийг их авдаг бөгөөд шийдвэрлэхэд хамгийн хялбар зээл. Дадлага хийж байх хугацаандаа хэд хэдэн цалингийн зээлийг судлан тооцоолол хийн, программд бүртгэсэн.

Цалингийн зээлийн нөхцөл:

	Төгрөг		Ам доллар	
Зээлийн дээд хэмжээ	Татварын дараах цэвэр цалинг 10 дахин	
		нэмэгдүүлсэн дүн	
Зээлийн хугацаа (Сар)		24 сар хүртэл	
Зээлийн хүү	1,4-1,8%		1,5%	
Зээлийн барьцаа		Цалин	
Зээл төлөлт	Сар  бүр  тэнцүү  хэмжээгээр  цалингаас  суутгана.	
	Суутгалын дүн татварын дараах цалингийн 50%-иас	
	хэтрэхгүй			

ДХА-ны судлах зүйл болон бүрдүүлсэн байвал зохих материал

o Зээлдэгчийн мэдээлэл (Монгол улсын иргэн болох) o Оршин суугаа хаяг

o  Ажлын газрын тодорхойлт

o  Дансны хуулга (цалин нь тогтмол ордог эсэх)

o	Скоринг тооцоолол хийдэг ( зээл эргэн төлөгдөх боломжийг тооцоолдог)

o  Төлбөрийн хуваарь хийдэг

o	Write up бичдэг. (зээлдэгчийн талаарх мөн зээл судалсан бүхий л зүйлийг дэлгэрэнгүй бичих) зээлийн шинжилгээний тайлан 

•	Хадгаламж барьцаалсан зээл 

Иргэдийн ихээр авдаг зээл бөгөөд хугацаатай хадгаламжаас хугацаанаас өмнө зарлага гаргах бол хүү тооцогддоггүй тул үүнийг шийдвэрлэхийн тулд хадгаламж барьцаалсан зээлийг иргэдэд санал болгодог.

Зээлийн нөхцөл:

o	Зээлийн дээд хэмжээ нь хадгаламжийн үлдэгдлийн 90%-иас хэтрэхгүй байна 

o	Хугацааны хувьд хадгаламжийн дансны хугацаанаас хамааран хамгийн багадаа 1 хоног хамгийн ихдээ нэг жил байдаг

o	Зээлийн хүү барьцаалж буй хадгаламжийн хүү нь дээр төгрөг бол 4,8% ам доллар бол 3,6%-ийг нэмж боддог. 

o	Зөвхөн хадгаламж нээлгэсэн салбараас зээл авах боломжтой ба хөдөө орон нутгийн иргэд Улаанбаатарын аль ч салбараас хадгаламж барьцаалсан зээл авах боломжтой 

•	Автомашины зээл 

Шинэ, хуучин автомашины зээл гэж байгаа. Шинэ автомашин гэдэг нь ерөөсөө ашиглаагүй харин хуучин нь монголд яваагүй 10 жил болон түүнээс доош насжилттай (энэ нь үйлдвэрлэсэн оноос хойш гэсэн үг) автомашиныг хэлнэ.

Зээлийн нөхцөл:

	Хуучин автомашин	Шинэ автомашин		
	40   сая	Төгрөг	болон	Худалдах, худалдан авах		
Зээлийн дээд хэмжээ	түүнтэй	тэнцэх	ам.	гэрээний  үнийн  дүнгийн		
	Доллар			80% хүртэл		
Урьдчилгаа	25%			20%		
Зээлийн хүү	Төгрөг	1,9%   ам.доллар	Төгрөг  1,7%   ам.доллар		
	1,5%			1,4%		
						
Зээлийн хугацаа	24 сар хүртэл		36 сар хүртэл		

	10	сая	төгрөг		болон	40%-иас бага урьдчилгаа	
	түүнтэй			тэнцэх	төлсөн  бол	орон  сууц	
	хэмжээтэй	ам.доллар	давхар барьцаална	
	хүртэлх				зээлд			
	автомашины	иж		бүрэн			
	даатгалд		даатгуулан			
	автомашинаа		дангаар			
	барьцаалах,	эсвэл	орон			
Барьцаа хөрөнгө	сууц,	хашаа	байшин			
	газрын хамт нэмж					
	10	сая	төгрөг		болон	40%-иас   дээш   бол   2	
	түүнтэй			тэнцэх	жилийн	хугацаатай	
	хэмжээний  ам.доллароос	автомашины	бүрэн	
	дээш	дүнтэй	зээлд	орон	даатгалд	хамруулан	
	сууц,	хашаа	байшин	дангаар нь барьцаална	
	газрын	хамж		нэмж			
	барьцаална.						

ДХА-ны судлах зүйл болон бүрдүүлсэн байвал зохих материал:

o Зээлдэгчийн талаарх судлаж болох бүхий л мэдээллийг o Орлого, зарлага

o Зээлийн мэдээллийн сан o Машины фото зураг

o Эрсдлийн шинжээчийн барьцаа хөрөнгийн үнэлгээний тайлан o Write up

o  Зээлийн зөвлөлийн санал

o	Front sheet – (хэн гэдэг зээлдэгч аль төрлийн зээлийг ямар хэмжээгээр, ямар хүүтэй, хугацаатайгаар, эргэн төлөлт, нэмэлт нөхцөлтэйгээр авч буйг товчоор харуулсан нүүр хуудасыг хэлнэ) 

o Гэрээ хянуулсан баримт o Зээлийн гэрээ

o Барьцааны гэрээ, батлан даалтын гэрээ o Зээл эргэн төлөх хуваарь

o  Үл хөдлөх хөрөнгийн гэрчилгээ / эх хувь /

Автомашины зээл авсан иргэн, аж ахуйн нэгж байгууллага бүр нь даатгалд хамрагдах шаардлагатай байдаг. Уг даатгалыг жил бүр тооцож авдаг бөгөөд зээлийн гэрээг анх байгуулахад даатгал хийлгэх байгууллагыг “Монгол даатгал” гэж зааж өгсөн байдаг учир зөрчих эрхгүй байдаг. Зээлийн хянагч даатгалын хугацаа дуусахад мөн зээлийн үндсэн төлбөр, хүүг төлөхийг шаардан сануулж, хяналт тавьдаг.

•	Орон сууцны зээл 

Дараах орон сууцны зээлүүдийг олгодог. Үүнд: o Орон сууц худалдан авах зээл 

o  Орон сууцны засварын зээл 

o Хувийн орон сууц худалдан авах, барих зээл o 8%-ийн зээл 

Орон сууц худалдан авах зээл 

8%-н орон сууцны зээл олгох болсоноор энэ зээлийн төрлөөр авсан зээлийг 8%-руу шилжүүлэх болсон бөгөөд худалдан авах гэж буй орон сууц нь 80 мерт квадратаас дээш зээлдэгч нар юм уу 8%-н зээлийн нөхцөлийг хангахгүй зээлдэгч нар ихэвчлэн авч байна лээ. 

Зээлийн нөхцөл: 

	Урьдчилгаа	Зээлийн хүү /сараар/		
		Төгрөг	Ам.доллар		
Орон сууцны	20-30%	1,65%	1,35%		
	30-40%	1,6%	1,3%		
зээл					
	41% ба түүнээс	1,5%	1,25%		
					
	дээш				
Тусгай нөхцөл	30-40%	1,55%	1,3%		
бүхий орон	41% ба түүнээс	1,45%	1,2%		
сууц	дээш				
Зээлийн хэмжээ		150 сая	150 сая төгрөгтэй		
		хүртэл	тэнцэх ам.доллар		
			Хүртэл		
Зээлийн хугацаа		1-15 жил	1-15 жил		

Орон сууцны засварын зээлийн нөхцөл:

Зориулалт	Хүү /жил/	Хугацаа /жил/	Хэмжээ	
Засвар	21,6%	1-3 жил	1-15 сая төгрөг	

Хувийн орон сууц худалдан авах, барих зээлийн нөхцөл:

	Бие даан цэвэр бохир	Дулаан, цэвэр, бохир усны	
	усны	холболтыг	төвлөрсөн шугам сүлжээнд	
	шийдсэн бол	холбогдсон бол	
Зээлийн хүү /сар/	MNT	1,7%   USD	MNT  1,5-1,6%  USD  1,25-	
	1.35%		1,3%	
Зээлийн дээд хэмжээ	50.0 сая		150,0 сая	
Зээлийн хугацаа	1-10 жил		1-15 жил	
Урьдчилгаа /доод/	50%		30%	

Ипотекийн 8%-ийн зээлийн нөхцөл:

o  Хүү жилийн 8%

o Урьдчилгаа 30% ба түүнээс дээш o Зээлийн хугацаа 20 жил

ДХА-ны судлах зүйл болон бүрдүүлсэн байвал зохих материал:

o  Зээлдэгчийн мэдээлэл (орлого, зарлага г.м)

o Үндсэн болон түр барьцаанд тавьж байгаа орон сууцны фото зураг o Барьцааны үнэлгээ

o Зээлийн мэдээллийн сан o Хуулийн дүгнэлт

o Эрсдлийн дүгнэлт o Write up

o  Cash flow

o Зээлийн зөвлөлийн гишүүдийн санал o Зээлийн зөвлөлийн шийдвэр

o Зээлийн дэд хорооны шийдвэр o Front sheet

o  Барьцаа хөрөнгийн гэрчилгээ

			

Орон сууцны зээл авсан иргэн, аж ахуйн нэгж байгууллага бүр нь даатгалд хамрагдах шаардлагатай байдаг. Амь нас ба эд хөрөнгийн даатгал.

•	Хялбар зээл 

Иргэдийн хувийн хэрэгцээг санхүүжүүлэхэд зориулсан үл хөдлөх хөрөнгө барьцаалан олгох зээл. Барьцаалах үл хөдлөх хөрөнгийг хамтран өмчлөгчид бүгд зөвшөөрсөн байх хэрэгтэй.

Зээлийн нөхцөл:

Зээлийн	Зээлийн	Зээлийн дээд хэмжээ		Зээлийн хүү		
төрөл	хугацаа	Төгрөг	Ам.доллар	Төгрөг		Ам.доллар	
Зээлийн	24	сар	25	сая	25	сая	2,0-1,7%		1,8-1,5%	
түүрээс	хүртэл	төгрөг		төгрөгтэй				
хамаарч					тэнцэх					
					доллар					

ДХА-ны судлах зүйл болон бүрдүүлсэн байвал зохих материал:

o Зээлдэгчийн мэдээллийг судлах (орлого, зарлага г.м бүхий л зүйл) o Барьцаалах үл хөдлөх хөрөнгийг судлах, зураг

o  Барьцааны үнэлгээ

o Зээлийн мэдээллийн сангийн мэдээ o Write up
o	Cash flow – (зээлдэгч нарын зээл авах хугацааны мөнгөн урсгалын төсөөллөөр харуулна) 

o  Front sheet

o  Дансны хуулга

o	Гэрчилгээ 

Бизнесийн зээл 

Хуулийн этгээд болон хувиараа бизнес эрхлэгч иргэдийн хэрэгцээнд зориулан 350 сая хүртэлх төгрөгийн, 2 жилийн хугацаатай зээлийг “Жижиг зээл” гэдэг бөгөөд дараах 5 төрөлтэй. Үүнд:

o Эхлэлтийн зээл – анх удаа зээл авч байгаа зээлдэгчид олгох зээл o Дэвшлийн зээл – өмнө эхлэлтийн зээл аваад зээлээ хугацаанд

төлсөн зээлдэгчид олгох зээл

o	Түншлэлийн зээл – эхлэлтийн болон дэвшлийн зээлийн тус бүр нэг удаа аваад хугацаанд нь төлсөн зээлдэгчид олгох зээл 

o	Дахин түншлэлийн зээл – дээрх гурван төрлийн зээлийг тус бүр нэг удаа аваад зээлээ хугацаанд нь төлсөн зээлдэгчид олгох зээл 

o	Сайн түншлэлийн зээл – дээрх дөрвөн зээлийг тус бүр нэг удаа аваад хугацаанд нь зээлээ төлсөн зээлдэгчид олгох зээл 

ХХБ нь дараах хоёр төрлийн зээлийг санал болгодог. Үүнд:

o Эргэлтийн хөрөнгө o Хөрөнгө оруулалт

Зээлийн нөхцөл:

	Эргэлтийн хөрөнгө	Хөрөнгө оруулалт		
Зээлийн төрөл	Төгрөг	Ам.доллар	Төгрөг	Ам.доллар		
	Сар	Жил	Сар		Жил	Сар	Жил	Сар		Жил		
Эхлэлийн	1,90%	22,8%	1,60%		19,2%	1,70%	20,4%	1,40%		16,8%		
Дэвшлийн	1,80%	21,6%	1,50%		18,0%	1,60%	19,2%	1,35%		16,2%		
Түншлэлийн	1,70%	20,4%	1,40%		16,8%	1,50%	18,0%	1,30%		15,6%		
Дахин	1,60%	24,0%	1,35%		16,2%							
түншлэлийн								300,0	мянган		
Сайн	1,50%	18,0%	1,30%		15,6%	350,0 сая				
							ам.доллар		
түншлэлийн						төгрөг хүртэл			
							хүртэл		
Зээлийн хэмжээ	350,0 сая	300,0	мянган					
										
	төгрөг	ам.доллар							
Зээлийн хугацаа		24 сар хүртэл				36 сар хүртэл				

Олгох зээлийн хэмжээ болон хугацаа нь зээлдэгчийн зээлийн бодит хэрэгцээ, санхүү, төлбөрийн чадвар, үйл ажиллагаа эрхэлсэн туршлага, төлөх эх үүсвэр, эрсдлийг харгалзан үзэж, судалсны үндсэн дээр тогтоодог.

ДХА-ны судлах зүйл болон бүрдүүлсэн байвал зохих материал:

o Зээлдэгчийн талаарх мэдээлэл o Зээлийн сангийн мэдээлэл

o Орлого, ашгийг судлаж тооцох o Барьцааг судлах үнэлэх

o  БОНХБ үнэлгээ

o Эрсдэлийн үнэлгээ o Write up

o  Cash flow

o  Зээлийн зөвлөлийн шийдвэр

o	Зээлийн гэрээ, хуваарь, гэрчилгээ 

•	Үл хөдлөх хөрөнгийн зээл 

Худалдаа, үйлчилгээ болон бусад бизнесийн зориулалтаар барьж ашиглалтанд оруулсан барилгыг худалдан авах, засварлах, шинээр барихад нь зориулсан зээл юм.

Энэ зээлийн гол давуу талууд гэвэл монголд анх удаагаа олгогдож буй зээлийн төрөл мөн хамгийн урт хугацаа буюу 7 жил хүртэл хугацаатайгаар олгогдож байгаагаараа бусад банкуудаас давуу талтай.

Зээлийн нөхцөл:

		Төгрөг		Ам.доллар	Төгрөг	Ам.доллар	
Зээлийн хүү		1,6%		1,3%	1,7%	1,4%	
Зээлийн хугацаа	36 сар хүртэл	36-84 сар хүртэл	
Урьдчилгаа				30% ба түүнээс дээш		
Зээлийн	дээд	Тухайн үл хөдлөх хөрөнгийн худалдах, худалдан авах	
хэмжээ		гэрээний үнийн дүнгийн 70%-иас хэтрэхгүй	
Зээлийн төлөлт	  Барилга худалдан авах бол 1-3 сар үндсэн зээлээс	
			чөлөөлнө			
		  Барилгын хэсэг талбай худалдан авах бол 1 сараар	
			чөлөөлнө			
		  Барилга барих бол 1-12 хүртэл хугацаагаар	
			чөлөөлнө			
		  Бэлэн ашиглалтанд орсон барилгат засвар хийх	
			бол үндсэн зээлээс чөлөөлөхгүй		

Зээлийн түүх сайн байх, эрхэлж буй бизнесийн чиглэлээр 2-оос доошгүй жилийн хугацаанд тогтвортой үйл ажиллагаа явуулсан туршлага, санхүүгийн чадвартай байх ёстой.

ДХА-ны судлах зүйл болон бүрдүүлсэн байвал зохих материал:

o Зээлдэгчийн талаарх мэдээлэл o Орлого, зарлага

o  Зээлийн мэдээллийн сан

o Үл хөдлөх хөрөнгийн судлах, зураг (зориулалт) o Барьцаа хөрөнгийн зураг

o Барьцааны үнэлгээ o Write up

o  Cash flow

o Зээлийн дэд хорооны шийдвэр o Front sheet

o	Гэрчилгээ 

6.3.	ДХАжилтанд тулгарч буй бэрхшээл 

Судалгаа, борлуулалтын хэсэгт:

o Зээлдэгч худал хэлэх, мэдээлэл нуух 
o Дутуу бичиг баримтаа өгөлгүй удах o Хүнд суртал гаргах

o  Шимтгэл өндөр байна гэх мэт

Хяналтын хэсэгт:

o  Зээл төлөхгүй удах, холбоогүй болох

o Даатгалд хамрагдахаас дургүйцах (уурлах г.м) o Хүнд суртал гаргах

Ерөнхийдөө зээлдэгч зээл хүсэх үедээ ДХАжилтанд тал засах маягтай ханддаг бөгөөд зээл авсаныхаа дараа зээлээ төлөлгүй удах, хүнд суртал гаргах, уурлаж, уцаарлах зэрэг жижиг том олон асуудлууд гардаг. Асуудал бүрийг ойлгуулж, тайлбарлан зээлийг гэрээ, графикийн дагуу төлүүлэн тухай бүрт нь зохих арга хэмжээнүүдийг авах нь ДХАжилтны чадвар юм.

7. Аж ахуйн нэгжид хийх зээлийн шинжилгээ

Дадлагын хугацаанд “Занабазар” салбараас олон аж ахуйн нэгж байгууллага зээл авч байсан бөгөөд тайландаа “Ардааган” ХХК-г сонгон авч хэрхэн зээлийн шинжилгээ хийдгийг товч бөгөөд тодорхой бичихийг хичээлээ. Сонгон авах шалтгаан нь өмнө их олон зээл авч байсан мөн олон чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулдаг ийм компани.

7.1. Компаний товч танилцуулга

“Ардааган” ХХК-нийг 2005-02-25 ны өдөр сантехникийн засвар үйлчилгээ, барилга засвар, гадаад худалдаа эрхлэх чиглэлтэйгээр байгуулж улсын бүртгэлийн гэрчилгээ авсан. Нэг гишүүнтэй. (Нэг хүн л дүрмийн санг 100% эзэлнэ) Тус компани нь Улаанбаатар хот болон бусад томоохон хот суурин газруудаын төвлөрсөн дулааны шугам сүлжээ, усан хангамжийн сүлжээ, иргэний барилга угсралт болон засвар, үерийн далангийн угсралт, хөрсний усны зайлуулах шугам зэрэг ажлуудыг захиалагчдын хүсэлт шаардлагад нийцүүлэн хийж гүйцэтгэдэг.

Мөн “Ардааган” ХХК –н захиралаар Н.Эрдэнэ-Очир ажилладаг бөгөөд 70 гаруй туршлагатай инженер, техникийн ажиллагсадтай. Үйл ажиллагаа нь улирлын шинж чанартай. Дундаж цалин 600,000 төгрөг байдаг.

7.2. Зээлийн мэдээлэл

“Ардааган” ХХК нь энэ удаад нэг жилийн хугацаатай 100,000,000.00 төгрөгний бизнесийн эргэлтийн хөрөнгийн зээлийн хүсэлт гаргасан бөгөөд өмнө 2010 оноос тасралтгүй худалдаа, хөгжлийн банкнаас зээл авсан бөгөөд нийтдээ 12 хэвийн төлөлттэй зээлийн түүхтэй байгаагаас 500,000.00 гаруй төгрөгний үлдэгдэлтэй байна. Одоо авах гэж буй зээлтэй нийлээд 350 саяаас илүү гарсан тул зээлийн хорооны хурлаар шийдвэрлэгдэнэ. Зээлдэгч зээлийн барьцаанд 3 давхар хувийн орон сууц, 3 өрөө орон сууц мөн газар барьцаалсан.

7.3. ДХАжилтаны судалж, тооцоолсон зүйл

ДХАжилтан зээлдэгчийн бүхий л мэдээллийг судалж, сүүлийн гурван жилийн тайлан тэнцэл дээр тооцоолол хийн, ирээдүйн төсөөлөл зэргийг гаргаж байсан. Ерөнхийдөө бүх хийдэг тооцоолол шинжилгээ нь Excel программ дээр томъёочилсон байдаг.

ДХА-ны бүрдүүлсэн байвал зохих материал: ( Ардааган ХХК дээр)

o Барьцаа хөрөнгийн зураг o Барьцааны үнэлгээ

o  БОНХБ үнэлгээний тайлан

o Зээлийн мэдээллийн сангийн мэдээ o Write up

o  Cash flow

o  Rating model

o Хуулийн дүгнэлт o Front sheet

o  BIR – мэдээлэл

o  Risk summary – эрсдлийн тайлан
o  Зээлийн зөвлөл болон зээлийн хорооний шийдвэр

SWOT шинжилгээ

1. Харилцагчийн давуу тал	3. Ойрын үед бий болох	
o  Зах зээлд байр сууриа	боломжууд	
	эзэлсэн, туршлагатай	o	Тендерт хамтран оролцох	
	мэргэжлийн боловсон			
	хүчинтэй			
o	Захиалчдын хэрэгцээг			
	хангасан гүйцэтгэлээрээ			
	олонд танигдсан найдвартай,			
	аливаа тендерт туслан			
	гүйцэтгэгч болон ерөнхий			
o	ХХБ-аар дамжуулан дансны			
	гүйлгээ хийдэг.			
2. Сул талууд	4. Бизнесийн үйл ажиллагаанд	
o	Төслийн санхүүжилт	учирч болох бэрхшээлүүд,	
	удаашрах, авлагын эргэлт	түүнийг даван туулах арга замууд	
	удаашрах	o	Захиалагч байгууллагын	
o	Улирлын шинж чанартай		төлбөр саатах	

Свот шинжилгээнээс үзэхэд уг аж ахуйн нэгж нь давуу талууд ихтэй тендерт оролцон ялах боломжтой ба адил чиглэлтэй компаниуд мөн улирлын шинж чанартай зэрэг сул талууд цөөнгүй.

“Ардааган” ХХК-ны 2011, 2012, 2013 оны санхүүгийн тайлан

			/Төгрөгөөр/		
					
Үзүүлэлтүүд	2011 он	2012 он	2013 он		
Бэлэн мөнгө	844,727	1,956,984	13,270,000		
Авлага	9,755,088	21,929,739	158,341,842		
Бараа материал	18,190,010	27,890,855	832,194,218		
Дуусаагүй барилга	210,485,882	285,930,198	0,00		
Эргэлтийн хөрөнгө	222,904,709	337,707,777	1,003,801,541		
Үндсэн хөрөнгө	103,444,200	119,807,836	1,583,348,548		
Бусад үндсэн хөрөнгө	10,000,000	10,000,000	-		
Дуусаагүй барилга	4,755,606	4,755,606	-		
Хур. Ашиг	-48,549,880	-60,445,220	-		
Биет бус хөрөнгө	759,880	759,880	-		
Эргэлтийн бус хөрөнгө	70,410,434	74,878,102	1,583,346,481		
Нийт хөрөнгө	293,315,143	412,585,879	2,587,147,022		
Богино хугацаат өглөг	205,328,223	210,667,246	989,145,878		
Банкны богино хугацаат		100,000,000	300,000,000		
зээл					

Эзэмшигчдийн өмч	71,494,200	71,494,200	71,494,200	
Хур.ашиг	16,492,719	30,424,432	126,504,502	
Өр төлбөр бө э.өмч	293,315,143	412,585,879	2,587,145,200	
Борлуулалтын орлого	899,880,427,82	2,684,762,873	2,893,344,320	
Борлуулсан бүт.Өртөг	-824,987,372	-2,592,326,651	-2,460,672,000	
Нийт ашиг	74,893,055	2,684,762,873	132,660,000	
Үйл ажиллагааны зардал	-66,448,544	-2,592,326,651	-325,910,015	
Үйл ажиллагааны ашиг	9,473,129	73,623,208		
алдагдал				
Үйл ажиллагааны бус	947,313	18,813,013		
ашиг алдагдал				
Татвар төлөхийн өмнөх	8,525,816	1,881,301	106,751,012	
ашиг алд				
Орлогын татварын	844,727	1,956,984	10,683,042	
зардал				
Татварын дараах ашиг	9,755,088	14,974,728	96,081,155	

Тайлан тэнцэл дээр үндэслэн Cash flow хийдэг. Мөн rating model буюу үнэлгээ тооцдог. Ерөнхийдөө cash flow, rating model, risk зэрэг тооцоололуудыг тайландаа оруулах боломжгүй байсан. cash flow дээр өмнөх онуудын үзүүлэлтүүд дээр үндэслэн ирээдүйн төсөөллийн тооцоолж гаргадаг, rating буюу үнэлгээ нь эргэн төлөлтийн чадвар боломж зэргийг үнэлж гаргадаг байгаа. Эрсдэлээс тухайн компаний дампуурал зэргийг тооцоолж гаргадаг. Миний сонгон авсан “Ардааган” ХХК нь дампуурах эрсдэл дундаж буюу үйл ажиллагаа нь тогтвортой бус байсан 2013 онд гэхдээ өмнөх онуудад үйл ажиллаа тогтвортой үзүүлэлттэй гарч байсан. Ирээдүйн төсөөлөл, үнэлгээ дундаж байсан мөн байгаль орчны нийгмийн хариуцлагын үнэлгээ улаан гарсан боловч эрсдэл бага, мөн тухайн байгууллага нь байгал орчны нийгмийн хариуцлагын бодлого боловсруулан хэрэгжүүлдэг зэргийг харгалзан үзсэн.

7.4. Зээл олголт

Судалгаа, тооцоолол бүрэн дуусч, зээлийн хорооны хурлаар танилцуулсны үндсэн дээр “Ардааган” ХХК-д 12 сарын хугацаатай сарын 1,6%-н хүүтэйгээр 100,000,00.00 төгрөгийг олгох шийдвэр гарсан.

8.ЭРСДЛИЙН УДИРДЛАГЫН ГАЗАР
ХХБ нь Монгол Улсын аж ахуйн нэгжүүд, тэр дундаа банк санхүүгийн системд анх удаа Эрсдэлийн Удирдлагын Газар, нэгжийн бий болгож, анхдагч олон зүйлийг нэвтрүүлж чадсан юм. Тухайлбал, арилжааны эрсдэлийг хэмжих, хянах, удирдах арга, аргачлалыг нэвтрүүлж, Монголбанкнаас арилжааны эрсдэлийг VaR аргаар үнэлэх зөвшөөрлийг арилжааны банкуудаас хамгийн анх авч, өдөр тутмын үйл ажиллагаандаа ашиглаж байгаа ба зээлдэгчийн эрсдэлийн үнэлэмжийн загварыг мөн Монголд анх удаа хэрэгжүүлсэн
Эрсдэлийн Удирдлагын газрын үйл ажиллагаа нь Зээлийн эрсдэлийн удирдлага, Зах зээлийн эрсдэлийн удирдлага, үйл ажиллагааны эрсдэлийн удирдлага гэсэн гурван чиглэлээр явагддаг бөгөөд дэргэдээ үйл ажиллагааны эрсдэлийн удирдлагын хэлтэстэйгээр ажиллаж байна. Эрсдэлийн удирдлагыг хэрэгжүүлэхийн чухал нь банкны хүлээж болзошгүй эрсдэл, алдагдлаас хамгаалах замаар ашигт ажиллагааг нэмэгдүүлэх явдал юм.

Худалдаа Хөгжлийн Банк нь суурь хүүний түвшин болон цэвэр хүүний ахиуцад зах зээлийн хүүний түвшний өөрчлөлтөөс учирч болох нөлөөллийг шинжлэн дүгнэж хүүний эрсдэлийг удирдан ажилладаг.
Харин хүүний эрсдэл бол хүүний түвшний бууралтаас үүсч болох алдагдал юм. Банкны орлого болоод зардал нь ихэнхидээ хүүний түвшний хэлбэлзлээс шууд хамааралтай байдаг. Нэгэнт хүүний түвшин байнга өөрчлөгдөж байдаг тогтворгүй учраас тооцоход ихээхэн хүндрэлтэй байдаг 
Хүүний эрсдэлийг үнэлэх GAP  арга 
•	Gap= Хүүгийн өөрчлөлтөд мэдрэмтгий актив- Хүүгийн өөрчлөлтөд мэдрэмтгий пассив GAP загвараар шинжилхэд ХХБ 2010 тайлан мэдээнээс үзэхэд A1>П1 А2<П2 А3 <П3 А4>П4  Хүүний эрсдэл сүүлийн үзүүлэлт буюу А4>П4 15.1%  зөрүүтэй байгаа нь хүүний эрсдэл багатай харагдаж байна
.  *100%=18.76% зохистой харьцааг хангаж ажилласан байна.
Банкны хүүний эрсдэлийн эргэн төлөгдөх дундаж хугацаа (Duration)-г үнэлэх арга.
•	Da=444 Dl=142  эргэн төлөгдөх хугацаа дундаж 

  DD=444-142*1,350,244,109/1,232,812.627=314  Эрсдэлгүй
 *100%=25.35% зохистой харьцааг хангаж чадсан байна

•	Арилжааны банкуудын гадаад валютын ханшаас хүлээж болзошгүй эрсдэлийг бууруулах зорилгоор Монгол Банкнаас гадаад валютын нээлттэй позицид хязгаарлалт тогтоон хяналт тавин ажилладаг
•	Монгол банкнаас тогтоосон зохистой харьцааг хархад  5.4%  буюу ХХБ хувьд зохистой харьцаага барьж ажилласан байна.Гадаад валютын позицийн харьцааг зөв хангаж ажиллавал валютын ханшийн хэт өсөлтөөс сэргийлэн үүсэх эрсдэлээс хамгаална
•	ХХБ нь арилжааны багцаас хүлээж болзошгүй алдагдлыг VaR аргыг ашиглан тооцоолох зөвшөөрлийг Монголбанкнаас авсан анхдагч банк юм. 
•	Уг аргачлалаар хэмжин гаргасан эрсдэлийн түвшин нь банкны Эрсдэлийн удирдлагын хорооноос батлагдсан хязгааруудын хүрээнд байгаа эсэхэд ажлын өдөр бүр хяналт тавьж ажилладаг. ХХБ нь гадаад валютын ханшийн өөрчлөлтийн улмаас хүлээж болзошгүй алдагдлын хэмжээг тооцохдоо Монголбанкнаас санал болгосон аргачлалын хүрээнд EWMA,EGARCH, Monte carlo simulation, historical simulatin гэсэн аргуудыг хослуулан ашиглаж байна.
•	Хэдийгээр сүүлийн жилүүдэд банкуудад олон улсын банк санхүүгийн холбогдох байгууллагуудаас гаргасан тодорхой шалгуур хангасан нөхцөлд өөрсдөө гадаад валютын ханшийн эрсдэлээ үнэлэх загвар гаргаж удирдах боломж байгаа боловч манай улсын банкуудын хувьд ХХБ-аас бусад нь хангалтгүй гэж үзэхэд болохоор байна.

8.3Зээлийн эрсдэл
	 БАНКНЫ ЗЭЭЛ ТӨЛӨГДӨХӨД УЧИРЧ БОЛЗОШГҮЙ				
	АЛДАГДЛААС ХАМГААЛАХ САНГИЙН ХҮРЭЛЦЭЭ, ХАНГАМЖИЙН ТАЙЛАН		
							
Зээл					(мянган төгрөгөөр)	
 	 	Зээлийн өрийн үлдэгдэл	Монголбанкны журмын дагуу байгуулсан сан	Эзлэх хувь	Банкны байгуулсан сан	Зөрүү	
1	Хэвийн	441,840,494.0	 	92.34%	 	 	
2	Хугацаа хэтэрсэн	16,904,372.3	845,218.6	3.53%	 	 	
3	Чанаргүй	19,725,587.7	13,158,605.1	4.12%	 	 	
 	а/ Хэвийн бус	3,677,058.3	919,264.6	0.77%	 	 	
 	б/ Эргэлзээтэй	7,618,377.8	3,809,188.9	1.59%	 	 	
 	в/ Муу	8,430,151.6	8,430,151.6	1.76%	 	 	
4	Нийт  (1+2+3)	478,470,454.0	14,003,823.7	100.00%	 	 	

•	Зээлийн эрсдэл гэдэг нь харилцагч эсвэл санхүүгийн хэрэгслийн холбогдох тал гэрээгээр хүлээсэн үүргээ биелүүлж чадаагүйгээс банк санхүүгийн алдагдал хүлээх эрсдэл бөгөөд банкны зээл, урьдчилгаа болон хөрөнгө оруулалтын үнэт цаас зэргээс үүсдэг
•	ХХБ нь эдийн засгийн хүчин зүйл, орчин, мөчлөг, мөнгө санхүүгийн зах зээлтэй уялдуулан, олон улсын базелын хорооноос гаргасан зарчимуудын дагуу банкны мөрдөн ажиллах зээлийн бодлогыг боловсруулдаг.
•	ХХБ нь зээлийн багц, түүнээс алдаж болох алдагдлын хэмжээг математик, статистикийн аргаар үнэлэн дүгнэж, учирч болох алдагдлын дүнг тооцоолон, эрсдэлийн удирдлагыг хангаж ажилладаг. Олон улсын 
•	Базелийн хорооноос  гаргасан Базел II зарчимын дагуу зээлдэгчийн зээлийн алдагдлыгг өнгөрсөн хугацааны түүхэн мэдээлэл, судалгаан дээр үндэслэн тооцоолох, мөн зээлийн эргэн төлөгдөхгүй дүн хэмжээг тодорхойлж байна
•	Стресс тест, сценари анализ- Банк нь зээлийн багцын орох мөнгөн урсгалын түвшинг өнгөрсөн түүхэн хугацааны мэдээлэлд үндэслэн хамгийн муу тохиолдлын стресс тест, олон нөхцөлт хувилбар буюу сценари гарган тодорхойлон шинжилдэг.
•	2010 оны эцэст хугацаа хэтэрсэн зээлийн нийт зээлийн багцад эзлэх хувь 3.53% хувь, чанаргүй зээлийн хувь 4.12 % байсан бол 2011 оны эцсийн байдлаар хугацаа хэтэрсэн зээл нийт зээлийн багцын 0.52%, чанаргүй зээл 2.47% болж тус тус буурсан байна.2011 оны 12-31 ны байдлаар хугацаа хэтэрсэн болон чанаргүй зээлийн дүн 2010 оны 12-31 тэй харьцуулахад нийтдээ 6.97% хувиар буурсан нь тайлант хугацаанд банкны зээлийн олгосны дараах хяналт үр дүнтэй, эрсдэлтэй зээлийн эрсдэлийн удирдлага сайн байгааг харуулж байна.Байгуулсан сан зөрүү харьцангуй их биш зардал бага гаргасан байна.
8.4Үйл ажиллагааны эрсдэл
•	Үйл ажиллагааны эрсдэл нь банк санхүүгийн байгууллага үүссэн тэр үеэс л хамт үүсэн бий болсон байна. Санхүүгийн үйлчилгээ бүтээгдэхүүний цар хүрээ өргөжиж, шинэ техник хэрэгсэл ашиглагдахын хирээр банкны үйл ажиллагаан дахь эрсдлийн хэлбэр хэмжээ нэмэгдэж байдаг. Одоогийн байдлаар үйл ажиллагааны эрсдлийг тодорхойлсон  нэгдсэн тодорхойлолт байхгүй хэдий ч хүний хүчин зүйл болон техникийн алдаатай гарч байгаа эрсдлүүдийг хамааруулан судлаж байна. 
•	Тус банк нь учирч болзошгүй эрсдэлийг илрүүлж үнэлэх, эрсдэлийг бууруулах урьдчилсан арга хэмжээг авах эрсдэл тогтоох ажиллагааг явуулж, холбогдох эрсдэлүүдийг үнэлэн гаргаж, эрсдэлээс сэргийлэх, бууруулах боломжит арга хувилбар, зөвлөмжийг тогтмол гаргадаг. 
•	Мөн эрсдэл тогтоолт хийгдсэн үйл ажиллагаанд эргэн хяналт хийх аргачлалыг нэвтрүүлсэн нь өгөгдсөн зөвлөмжийн биелэлтийг сайжруулж, эрсдэлээс сэргийлэх боломжийг нэмэгдүүлэх давуу талтай юм. 
•	Харилцагчийг бүрэн, зөв таньж, үйлчилгээ үзүүлэх, мэдээллийн дутуу, буруугаас үүсэх эрсдэлээс сэргийлэх зорилгоор "Харилцагчийн мэдээлэл шинэчлэх аян"-ыг бүх салбар, тооцооны төвүүдийн дунд өрнүүлсэн байна.
8.5 Хөрвөх чадвар/ Төлбөрийн чадвар
•	ХХБ нь хөрвөх чадварын эрсдэлийн удирдлагын хүрээнд баримтлах Монгол банкны шаардлага, харьцаанаас гадна олон улсын стандарт шаардлагын дагуу банкны хөрвөх чадварыг илэрхийлэн хэмжих дараах үзүүлэлтүүдээс хамаарна Үүнд
•	Балансын төлбөрийн чадварын үзүүлэлт 
•	Хөрөнгө ба эх үүсвэрийн зохистой харьцааны үзүүлэлт
•	Банк нь Төлбөрийн чадварын эрсдэлийн удирдлагын үйл ажиллагааны хүрээнд Монголбанкны журмын дагуу заавал байлгах нөөц/ ЗБН/ Төлбөр түргэн гүйцэтгэх чадвар / ТТГЧ / үзүүлэлтүүдийг хангаж, банкны ирээдүйд орох, гарах мөнгөн урсгалыг GAP аргачлал, тооцооллын дагуу шинжилгээг хийдэг. 
Төлбөрийн чадварын эрсдэлийн удирдлагын хүрээнд дараах 3 түвшин  бүхий нөхцөл байдалд дүн шинжилгээ хийж, эрсдэлийн удирдлагын хангаж байна.

I.	Балансын төлбөрийн чадварын үзүүлэлт / хөрвөх чадварын харьцаа, үзүүлэлт/
 	2010	2011	
  Бэлэн мөнгө	44,446,463.00	50,082,881.00 	
Монгол банкин дахь харилцах	196,465,367.00 	256,761,023.00 	
Засгийн газрын үнэт цаас	97,326,465 	103,332,743 	
Анхдагч нөөц/ Бэлэн мөнгө+ МБ дахь харилцах/	278,427,436 	306,843,904 	
Хоёрдогч нөөц / Анхдагч нөөц+ ЗГҮЦ/ 	235,436,467 	410,176,647 	
Зээл	1,004,242,467.00 	1,148,251,716.00 	
Хөрвөх чадвар сайтай актив                                   / БМ+МБ дахь харилцах+ Бусад банкин дахь харилцах	446,944,467.00 	474,964,634.00 	
Нийт актив	1,998,437,324.00 	2,140,807,095.00 	
Үндсэн депозит/ харилцах+хадгаламж/ 	1,135,367,346	1,312,359,517	
Зээлээр татсан эх үүсвэр	157,347,326	174,380,516	
Татан төвлөрүүлсэн хөрөнгө	1,578,347,234	1,939,622,423	
Клирингий саатал	12,346,326	14,215,203	
•	Хөрөнгө ба эх үүсвэрийн зохистой харьцааны үзүүлэлт
Хөрвөх чадварын коэффицентүүд	2010	2011	
K1= Анхдагч нөөц/  ТТХ	14.62%	15.82%	
К2= Анхдагч нөөц+ Хоёрдогч нөөц/ ТТХ	20.35%	21.15%	
К3= Зээл/ ТТХ	60.34%	59.20%	
К4= Зээл/ нийт актив	52.54%	53.64%	
K5= Хөрвөх чадвар сайтай актив/ Нийт актив	21.46%	22.19%	
К6= Үндсэн ТТХ/ Нийт ТТХ	64.26%	67.66%	
К7= Зээлээр татсан эх үүсвэр/ Нийт ТТХ	7.46%	8.99%	

•	2010 онд татан төвлөрүүлсэн хөрөнгийн 14.62%, 2012 онд 15.82% анхдагч нөөц хэлбэрээр байршуулсан байна.  K2 кoэффицентүүд хувьд 2011 онд өссөн байна.  Нийт татан төвлөрүүлсэн хөрөнгийн 2010 онд 60,32%, 2012 онд 59.6% зээлд байршуулсан байна. Нийт активын 21,46%-г хөрөх чадвар сайтай активт байршуулж байсан бол 22.19% болж өссөн нөгөө талаас зээлийн хувийн жин нэмэгдсэн.

 	2010	2011	
Түргэн борлогдох актив	549,245,210.00	595,290,900.00 	
ТТХ	1,839,245,325.0	1,939,622,423.00	
Төлбөр түргэн гүйцэтгэх чадвар 	28.43%	30.69%	

Төлбөр түргэн гүйцтэтгэх чадварыг хангаж ажилласан байгаа нь сайн үзүүлэлт юм

•	Тайлант онуудад ХХБ нь Балансын төлбөрийн чадварын үзүүлэлт болон  Хөрөнгө ба эх үүсвэрийн зохистой харьцааны үзүүлэлтүүдийг ханган ажилласан байна.
•	Мөн Цэвэр хөрвөх чадварын үзүүлэлтээр Орох мөнгөн урсгал нь гарах мөнгөн урсгалаас их буву хөрвөх чадвар сайн хангаж чадахуйц харагдаж байна.Цэвэх хөрвөх чадварын эрсдэл багатай харагдаж байна.

9 Банкны хяналт шалгалт
Актив
	2008
	2009
	өөрчлөлт
	
	мөнгөн дүн	хувийн жин	мөнгөн дүн	хувийн жин	мөнгөн дүн	өсөлтийн хурд	
мөнгөн хөрөнгө	210557571219,20	29,5%	374516956224,76	36,2%	163959385005,56	78%	
үнэт цаас	27032479210,00	3,8%	120906816274,00	11,7%	93874337064,00	347%	
Зээл	458730366421,30	64,3%	514090220446,21	49,7%	55359854024,91	12%	
өмчлөх бусад хөрөнгө	602500000,00	0,1%	108464344,00	0,0%	-494035656,00	-82%	
материалжсан актив	6011282894,72	0,8%	6063141847,32	0,6%	51858952,60	1%	
бусад актив	10116253721,93	1,4%	17712105089,79	1,7%	7595851367,86	75%	
	713050453467,15	100,0%	1033397704226,08	100,0%	320347250758,93	45%	
1р хэсэг : Активын шинжилгээ
Худалдаа хөгжил банкны активын бүтэц 
Активын бүтэц

Активын ерөнхий бүтцийг хархад суурь онд нийт активын 29,5%-ийг мөнгөн хөрөнгө, 64,3%-ийг зээл 3,8% -ийг үнэт цаас эзэлж активын 97.6% -ийг бүрдүүлж байсан байна. Харин тайлант онд мөнгөн хөрөнгө 36,2% зээл 49,7%, үнэт цаас 11,7% -ийг тус тус эзэлж мөн л нийт активын 97.6%-ийг бүрдүүлжээ. . .
Дүгнэлт :  Тус банкны хувьд нийт активын дийлэнхи хэсгийг зээл хэлбэрээр байршуулж байгаа нь ашигтай ажиллаж байгаа нь сайн боловч нөгөө талдаа мөнгөн хөрөнгийн эзлэх хувь нь бага байгаа нь асуудалтай юм. Учир нь харилцагчдын эрэлт хэрэгцээтэй үед шаардлагатай мөнгөн хөрөнгийг гаргаж өгөх нөөц хангалтгүй байх эрсдэлтэй байх талтай юм. Мөн зээлд их хэмжээгээр хөрөнгө байршуулна гэдэг нь эрсдэлтэй юм
мөнгөн хөрөнгө	2008
	2009
	Өөрчлөлт
	
	мөнгөн дүн	хувийн жин	мөнгөн дүн	хувийн жин	мөнгөн дүн	өсөлтийн хурд	
бэлэн мөнгө	29 487 680 478,2	14%	44 786 624 303,5	12%	15 298 943 825,3	51.8%	
монгол банкинд байршуулсан хөрөнгө	43 357 088 583,6	21%	113 085 327 233,7	30%	69 728 238 650,1	160.8%	
бусад банкинд байршуулсан хөрөнгө	137 712 802 157,4	65%	216 645 004 687,5	58%	78 932 202 530,1	57.3%	
нийт мөнгөн хөрөнгө	210 557 571 219,2	100%	374 516 956 224,8	100%	163 959 385 005,5	77.8%	
Мөнгөн хөрөнгийн бүтэц

Мөнгөн хөрөнгийн бүтэц

Мөн түүнээс гадна суурь онд нийт мөнгөн хөрөнгийн дийлэнх буюу 65%-ийг бусад  банкин дахь байршуулсан хөрөнгө  эзэлж байснаа тайлант онд буурч 58% ийг эзэлсэн байна. Тэр дундаа гадаадын банкууд дахь харилцах данс нийт мөнгөн хөрөнгөнд хамгийн их буюу хувийг эзэлж байгаа бөгөөд энэ нь ханшын өөрчлөлтөөс алдагдал хүлээх эрсдэлтэй. Мөнгөн хөрөнгийн ийм бүтэц нь Монголбанкнаас тогтоосон ЗБН-ийн шаардлагыг хангаж буй эсэхийг тогтоолоо.

1	 	2008	2009	
2	Касс дахь бэлэн мөнгө	29 487 680 478,2	44 786 624 303,5	
3	Монгол Банк /харилцах/	43357088583,59	113085327233,72	
4	Касс+МБ дахь /харилцах/	72844769061.7	157871951536	
5	Харилцах	169705589738,98	190194843690,8	
6	Хадгаламж	336466795970,43	569863606227,42	
7	Харилцах+Хадгаламж	506 172 385 709,4	760 058 449 918,2	
8	ЗБН (4/7)	14,4%	20,8%	

Монгол банкин дахь харилцахын хэмжээ өсөж тайлант онд нийт мөнгөн хөрөнгөнд  30%-ийг эзэлж байгаа бөгөөд энэ банкны зүгээс хөрвөх чадвараа хангах зорилгоор хийсэн үйлдэл. 
активт орлого оруулах
	2008	2009
	өөрчлөлт
	
	мөнгөн дүн	хувийн жин	мөнгөн дүн	хувийн жин	мөнгөн дүн	өсөлтийн хурд	
орлого оруулах	531673611400,09	74,6%	637187211058,46	61,7%	105513599658,37	19,8%	
орлого үл оруулах	181376842067,06	25,4%	396210493167,62	38,3%	214833651100,56	118,4%	
Нийт	713050453467,15	100,0%	1033397704226,08	100,0%	320347250758,93	44,9%	
Орлого оруулах актив

Нийт активын 74.6%ийг орлого оруулах актив буюу зээл, хадгаламж, үнэт цаас эзэлж байснаа тайлант онд 19.8%ийн хурдтайгаар өсч эзлэх хувийн жин нь 61.7% болжээ. Орлого оруулдаг активын өсөлт нь нийт активын өсөлтийн хурдаас удаан байгаа нь банкны цаашдын орлого, ашигт сөргөөр нөлөөлж болзошгүйг харуулж байна  Гэхдээ энэхүү бууралтанд нөлөөлсөн хүчин зүйл, түүнийшалтгааныг олж, судалж байж үнэлэлт өгөх хэрэгтэй юм. Магадгүй энэ нь муу зээлийн бууралтаас шалтгаалсан эерэг үзүүлэлт ч байж болох юм.
 	2008	2009	
1	Орлого оруулдаг актив	531 673 611 400,1	105 513 599 658,4	
2	Нийт актив	713050453467,15	1033397704226,08	
3	Активын орлогын суурь 1/2	74,5%	10,2%	

Тайлангийн хугацаанд активын орлогын суурь 74,5% -с 10,2 % болж буурсан байна. Энэ нь банкны ашиг, ашигт ажиллагааг сөргөөр нөлөөлөх аюултай. Гэхдээ зээлийн чанарын ангилалыг харах нь маш чухал.

Активын бүтэц\орлого оруулах актив\ 2008-2009

активт орлого оруулах
	2008
	2009
	Өөрчлөлт
	
	мөнгөн дүн	хувийн жин	мөнгөн дүн	хувийн жин	мөнгөн дүн	өсөлтийн хурд	
монгол банкиндахь хадгаламж	0,0	0%	0,0	0%	0,0	0%	
зээл	458730366421,30	86%	514090220446,21	81%	55 359 854 024,9	12%	
үнэт цаас	27032479210,00	5%	120906816274,00	19%	93 874 337 064,0	347%	
бусад банкиндахь хадгалмж	45 910 765 768,8	9%	2 190 174 338,3	0%	-43 720 591 430,5	-95%	
нийт	531 673 611 400,1	100%	637 187 211 058,5	100%	105 513 599 658,4	20%	

Орлого оруулах активын бүтэц

Орлого оруулдаг активаа дотор нь задалж нарийвчлан шинжиллээ. Эндээс харахад бусад банкин дахь хадгаламжийн хэмжээ буурч суурь онд 9% -ийг эзэлж байснаа тайлант онд 0,003% болж өсөлтийн хурд нь -95% байна. Харин зээл болон үнэт цаасны хэмжээ аль аль нь өссөн үзүүлэлттэй гарчээ. Үнэт цаас тайлант онд 347% хурдтайгаар өссөн байна. Энэ нь хөрвөх чадвараа сайн болгож бас ашиг олох боломж нэмэгдэж байна. 
Нийт олгосон зээлийн хэмжээ 55 359 854 024,9 бөгөөд түүний өсөлтийн хурд нь 12% байжээ. Харин нийт активт эзлэх хувийн жингийн тухайд суурь онд нийт активын 86%-ийг эзэлж байсан боловч тайлант онд 81% болон буурсан. Зээлийн өсөлтийн тухайд зээлийн чанарын шинжилгээг хийсний дараа дүгнэлтээ хэлэх нь илүү оновчтой юм.
Орлого оруулдаг актив нийтдээ суурь оноос тайлант онд 105 513 599 658,4 төгрөгөөр, 20% хурдтайгаар нэмэгдсэн байна. 

активт орлого үл оруулах 
 	2008
	2009
	өөрчлөлт
	
	мөнгөн дүн	хувийн жин	мөнгөн дүн	хувийн жин	мөнгөн дүн	өсөлтийн хурд	
мөнгөн хөрөнгө	164646805450,41	90,8%	372326781886,51	94,0%	207679976436,10	126,1%	
үнэт металл	0,0	0,0%	0,0	0,0%	0,00	0,0%	
өмчлөх бусад хөрөнгө	602500000,00	0,3%	108464344,00	0,0%	-494035656,00	-82,0%	
бусад актив	16127536616,65	8,9%	23775246937,11	6,0%	7647710320,46	47,4%	
Нийт	181376842067,06	100,0%	396210493167,62	100,0%	214833651100,56	118,4%	
Орлого үл оруулах активын бүтэц

Орлого үл оруулдаг активын хувьд суурь оноос тайлант онд 118,4% өссөн байна. Суурь онд орлого оруулдаггүй активын хэмжээ 181376842067,06 байсан бол тайлант онд 396210493167,62 болж 214833651100,56 төгрөгөөр нэмэгдсэн байна. Орлого үл оруулах активын хэмжээ нэмэгдэх нь банкны хувьд ашиг хүртэх боломжоо энэ хэмжээгээр алдана. ӨБҮХХ ийн хувьд буурсан байна.
Өөр нэг онцолж үзэх шаардлагатай активын хувьд ӨБҮХХ байгаа юм. Өсөлтийн хурд нь -82% байна. ӨБҮХХ ийн хувьд зээлийн барьцаанаас банкны өмчлөлд шилжсэн хөрөнгө байдаг. 
Зээл
 	2008
	2009
	өөрчлөлт
	
	мөнгөн дүн	хувийн жин	мөнгөн дүн	хувийн жин	мөнгөн дүн	өсөлтийн хурд	
хэвийн зээл	437 216 760 400,7	95%	477 708 901 902,5	93%	40 492 141 501,9	9.2%	
хугацаа хэтэрсэн зээл	5 283 154 366,6	1%	14 662 161 321,7	3%	9 379 006 955,2	177.5%	
хэвийн бус зээл	3 160 255 508,1	1%	4 720 427 039,5	1%	1 560 171 531,4	49.3%	
эргэлзээтэй зээл	780 887 860,8	0%	2 781 505 120,8	1%	2 000 617 260,0	256.2%	
муу зээл	12 289 308 285,1	3%	14 217 225 061,6	3%	1 927 916 776,5	15.6%	
нийт зээл	458 730 366 421,3	100%	514 090 220 446,2	100%	55 359 854 025,0	12%	
Зээлийн бүтэц (чанараар) нийт

Суурь онд зээлийн бүтцийг чанарын ангилалаар нь харвал нийт зээлийн 95%-ийг хэвийн зээл эзэлж байсан ба тайлант онд энэ үзүүлэт  93% болж өсөлтийн хурд нь 9,2 % болжээ. 
Хугацаа хэтэрсэн зээлийн тухайд тайлант онд суурь оноос 9 379 006 955,2 төгрөгөөр, 177.5% хурдтайгаар өссөн байна. Энэ бол маш муу үзүүлэлт бөгөөд өсөлтийн хурдаас хугацаа хэтэрсэн зээл цаашдаа өсөх хандлагатай байна. Зээлийн хугацаа хэтэрч сайн зээлээс муу зээлд шилжинэ гэдэг нь түүнийг хариуцаж буй зээлийн эдийн засагчидын ажлын алдаа, дутагдал, тэдгээрт хяналт тавих ёстой дээд тушаалын албан хаагчидын хариуцлагагүй үйл ажиллаганаас хамаардаг. Тиймээс цаашдаа зээл олголтонд их анхааралтай байх нь чухал юм.
Зээлийн бүтэц \чанараар\төгрөг
зээл  төгрөгөөр
	2008
	2009
	өөрчлөлт
	
	мөнгөн дүн	хувийн жин	мөнгөн дүн	хувийн жин	мөнгөн дүн	өсөлтийн хурд	
хэвийн зээл	292 343 414 338,0	96%	232 701 723 556,0	93%	-59 641 690 781,9	-20,40%	
хугацаа хэтэрсэн зээл	4 782 950 354,9	2%	2 321 553 528,7	1%	-2 461 396 826,2	-51,46%	
хэвийн бус зээл	2 414 491 500,3	1%	3 246 948 260,0	1%	832 456 759,7	34,48%	
эргэлзээтэй зээл	616 637 582,0	0%	1 962 005 979,7	1%	1 345 368 397,7	218,18%	
муу зээл	5 563 735 012,7	2%	8 889 386 538,8	4%	3 325 651 526,1	59,77%	
нийт зээл	305 721 228 787,9	100%	249 121 617 863,2	100%	-56 599 610 924,7	-18,51%	

Төгрөгөөр олгосон зээлийн хэмжээ нийт зээлийн 67 орчим хувийг эзэлж байгаа билээ. Төгрөгийн зээлийн өсөлтйн хурд сөрөг гасан ба -19%  хувьтай байгаа ба энэхүү зээлийн багцаас харахад хэвийн зээл,хугацаа хэтэрсэн зээл буурч,эргэлзээтэй зээл, муу зээлийн хэмжээ нэмэгдсэн  нь зээлийн хугацаа хэтэрч чанаргүй болж муу зээлрүү орж байгаа нь маш муу үзүүлэлт юм.
Зээлийн бүтэц \чанараар\вальют
зээл  вальют
	2008
	2009
	өөрчлөлт
	
	мөнгөн дүн	хувийн жин	мөнгөн дүн	хувийн жин	мөнгөн дүн	өсөлтийн хурд	
хэвийн зээл	144 873 346 062,7	95%	245 007 178 346,5	92%	100 133 832 283,8	69,12%	
хугацаа хэтэрсэн зээл	500 204 011,7	0%	12 340 607 793,0	5%	11 840 403 781,4	2367,11%	
хэвийн бус зээл	745 764 007,9	0%	1 473 478 779,5	1%	727 714 771,7	97,58%	
эргэлзээтэй зээл	164 250 278,7	0%	819 499 141,1	0%	655 248 862,4	398,93%	
муу зээл	6 725 573 272,5	4%	5 327 838 522,8	2%	-1 397 734 749,6	-20,78%	
нийт зээл	153 009 137 633,4	100%	264 968 602 583,0	100%	111 959 464 949,6	73,17%	

Төгрөгийн зээл дээр үзүүлсэнчлэн нэлээд муу үзүүлэлттэй байсан бол валютын зээлийн хувьд  нийт дүн өссөн боловч хугацаа хэтэрсэн зээл болон хэвийн бус зээл эргэлзээтэй зээл өндөр хурдтай өссөн байгаа нь туйлын муу үзүүлэлт бөгөөд эрсдлийн сангийн зардал их гарч баланс дээрх ашигийн түвшинд муугаар нөлөөлж байна. Дээрх 2 хүснэгтээс хараад харицуулж үзвэл гадаад валютын зээл илүү эрсдэлтэй чанар муудаж байгаа нь ажиглагдаж байна. Гэхдээ муу зээлийн түвшин хурд нь сөрөг үзүүлэлттэй буюу сайн үр дүн гарсан нь баярлууштай байна.
Тус банкны валютийн зээлийн дотор хэвийн зээл ихэнхи хувийг эзэлж байгаа нь валютийн зээлийг оновчтой бодлогоор зохицуулж чадаж байгааг харуулж байна. Ялангуяа сүүлийн жилийн валютийн зээлийн бүтэц ихээхэн оновчтой болж чаджээ. 2008 онд муу зээл 4% орчим хувийг эзлэж байсныг 2% хувь хүртэл бууруулж, энэхүү зээлийн өсөлтийн хурдыг -20,78%  хувьд хүргэж чадсан нь зээлийн багцыг оновчтой болгоход эерэгээр нөлөөлсөн байна. 
зээл/валютаар/
	2008
	2009
	өөрчлөлт
	
	мөнгөн дүн	хувийн жин	мөнгөн дүн	хувийн жин	мөнгөн дүн	өсөлтийн хурд	
төгрөгийн	305 721 228 787,87	67%	249 121 617 863,21	48%	-56 599 610 924,66	-19%	
гадаад валютын	153 009 137 633,38	33%	264 968 602 583,00	52%	111 959 464 949,62	73%	
нийт зээл	458 730 366 421,25	100%	514 090 220 446,21	100%	55 359 854 024,96	12%	
Зээлийн бүтэц \вальютаар\
Төгрөгийн зээл суурь онд дийлэнх хувийг эзэлж байснаа тайланд онд  19% иар буурсан байгаа ба дараа онд харин  Валютийн зээл нийт зээлийн дийлэнхи хувийг эзлэж байгаа нь тус банк экспорт импортын чиглэлийн бизнесд зээлийг түлхүү олгосон болохыг харуулж байн

Зээлийн эрсдлийн сангийн хүрэлцээ 
зээлийн ангилал	зээлийн үлдэгдэл	 	сан байгуулах	 	 	
 	2008	2009	сан байгуулах хувь	2008	2009	
хэвийн зээл	437 216 760 400,7	477 708 901 902,5	0%	0	0	
хугацаа хэтэрсэн зээл	5 283 154 366,6	5 283 154 366,6	5%	264157718,3	264157718,3	
хэвийн бус зээл	3 160 255 508,1	4 720 427 039,5	25%	790063877	1180106760	
эргэлзээтэй зээл	780 887 860,8	2 781 505 120,8	50%	390443930,4	1390752560	
муу зээл	12 289 308 285,1	14 217 225 061,6	100%	12289308285	14217225062	
нийт зээл	458 730 366 421,3	504 711 213 491,1	 	13 733 973 810,8	17 052 242 100,2	
байгуулсан сан	 	 	 	14 419 043 481,97 	17 616 071 890,8	
хүрэлцээ	Хүрэлцээтэй	хүрэлцээтэй	 	-685 069 671,120499	-56329790,570499	

Зээлийн болзошгүй эрсдэлийн санг бага зэрэг илүү байгуулсан болох нь харагдаж байна. Банк бол ашигийн төлөөх байгууллага юм. Тиймээс энэхүү санг ихээр байгуулах нь банкны зүгээс олж болох ашгаа алдаж байгаа сөрөг үзүүлэлт юм. 2008 оны байдлаар энэ санг 685 саяаар илүү байгуулсан байсан бол дараагийн жил энэ санг 563 саяаар илүү байгуулж өмнөх жилийн зөрүүг бууруулсан байна. 

 	 	2008	2009	
1	Эрсдэлийн сангийн зардал	4591550200,08	6341750561,62	
2	Нийт актив	713050453467,15	1033397704226,08	
3	1\2	0,64%	0.61%	
\

Үнэт цаас
үнэт цаас 
 	2008	2009	өөрчлөлт	
	мөнгөн дүн	хувийн жин	мөнгөн дүн	хувийн жин	мөнгөн дүн	хувийн жин	
Засгийн газрын үнэт цаас	                               1 000 000 000,00 	3,70%	7 592 400 000,0	6,28%	   6 592 400 000,00  	659,24%	
Төв банкны үнэт цаас	25 500 000000,00 	94,33%	111 336 000 000,0	92,08%	85 836 000 000,00	336,61%	
 Хувьцаа	268 103 710,00 	0,99%	363 355 924,0	0,30%	95 252 214,00	35,53%	
Вексел	 	 	777 690 760,0	0,64%	777 690 760,0	 	
1 жилээс дээш хугацаатай ХО	264 375 500,00 	0,98%	837 369 590,0	0,69%	572 994 090,00	216,73%	
нийт 	 27 32 479 210,00 	100%	120 906 816 274,0	100,00%	 93 874 337 064,00  	347,26%	

Суурь онд нийт үнэт цаасны 94,33%-ийг Төв банкны үнэт цаас эзэлж байсан бол тайлант онд буурч 92,08% болсон бөгөөд 336,61 % ийн өсөлттэй байна.Харин Засгийн газрын үнэт цаасны эзлэх хувийн жин 3,7%- 6.28 % болж өссөн ба 659,24%ийн өсөлтийн хурдтай байна.
Нийт үнэт цаас тайлант онд 120 906 816 274,0 төгрөг, 347,26% хурдтайгаар нэмэгдсэн байна. Үнэт цаасны өсөлтийн хэмжээ нь банкны хүүгийн орлого өсөх хадлагатай харуулж байна. 
 Тус банк ны үнэт цаасны багцад Монгол банкны үнэт цаас, Засгийн Газрын үнэт цаас ихэнхи хувийг эзэлж байгаа нь бэлэн мөнгөө эрсдэл багатай дунд болон урт хугацаат, хүүгийн тогтмол орлоготой активт байршуулж чадсаныг харуулж байна. 

Үнэт цаасны бүтэц ба түүний өөрчлөлт 2008-2009

Материалжсан актив
материалжсан актив
	2008
	2009
	Өөрчлөлт
	
	мөнгөн дүн	хувийн жин	мөнгөн дүн	хувийн жин	мөнгөн дүн	өсөлтийн хурд	
материал	878 462 746,72	15%	715 013 930,9	12%	-163 448 815,8	-18,6%	
үндсэн хөрөнгө	5132820148	85%	5348127916	88%	215 307 768,4	4,2%	
нийт	6 011 282 894,72	100%	6 063 141 847,32	100%	51 858 952,6	8,6%	

Материалжсан активын бүтцийг харахад үндсэн хөрөнгийн эзлэх хувийн жин өндөр байна. материалын хэмжээ буурсан байна. Материалжсан актив нь харицангуй орлого оруулах чадамж муу тул өсөлт нь их байх шаардлагагүй тул тухайн өсөлт нь боломжийн үзүүлэлт юм.. 

Бусад актив
бусад хөрөнгө
 	2008
 	2009
 	өөрчлөлт
 	
	мөнгөн дүн	хувийн жин	мөнгөн дүн	хувийн жин	мөнгөн дүн	өсөлтийн хурд	
хуримтлуулж тооцсон хүүгийн авлага	4 308 432 379,7	50%	9 076 773 724,2	56%	4 768 341 344,5	110,6%	
бусдаас авах авлага	1 160 222 214,70 	14%	1 807 484 063,1	11%	647 261 848,4	55,7%	
бусад тооцоо	3 078 746 301,6	36%	5 432 515 974,6	33%	2 353 769 673,0	76,4%	
Арилжаа	0	0%	0	0%	0,0	0	
Нийт	8 547 400 896,0	100%	16 316 773 761,8	100%	7 769 372 865,8	90,8%	

Хуримтлуулж тооцсон зээлийн хүүгийн авлага нь суурь онд бусад активын 50% тайлант онд 56% болж 4 768 341 344,5 төгрөг, 110,6% хурдаар нэмэгдсэн байна. 
Авлага мөн 55,7 %иар нэмэгдсэн байна. Авалага нэмэгдэнэ гэдэг нь банкны хувьд тийм ч таатай бус үзүүлэлт бөгөөд тухайн банк авлага, хүүгийн авлаг ихтэй байгааг харуулж байна . Авлагаа барагдуулбал бизнесийн боломжоо тэр хэмжээгээр нэмэгдүүлж чадна. Ийм учир авлага барагдуулах болон, үүсээд байгаа шалтгааныг нь нарийн судалах хэрэгтэй.

үндсэн ба биет бус хөрөнгө
 	2008	2009	өөрчлөлт	
	мөнгөн дүн	хувийн жин	мөнгөн дүн	хувийн жин	мөнгөн дүн	өсөлтийн хурд	
үндсэн хөрөнгө	5 132 820 148,0	76,6%	5 348 127 916,4	79,3%	215 307 768,4	4,2%	
биет бус хөрөнгө	1 568 852 825,9	23,4%	1 395 331 328,0	20,7%	-173 521 498,0	-11,1%	
нийт	6 701 672 973,9	100,0%	6 743 459 244,4	100,0%	41 786 270,5	0,6%	

Үүнээс  харахад үндсэн хөрөнгийн өсөлт нь 4,2 %  хурдтай байна.  энэхүү  өсөлт бол бусад салбарын өргөтгөл гэх мэт зүйлтэй холбоотой. Иймээс энэхүү үзүүлэлт нь боломжийн байна гэж ойлгож болж байна.
активын өгөөжийн үзүүлэлтүүд	томьёолол	2009	2008	2009	активын өгөөж	
орлогоор	орлого/активын дундаж	370 085 734 936,6	713050453467,15	1033397704226,08	10,6%	
татварын өмнөх ашиг	EBIT/активын дундаж	17 580 251 816,9	713050453467,15	1033397704226,08	0,5%	
татварын дараах ашиг	ЦА/активын дундаж	13 568 922 493,7	713050453467,15	1033397704226,08	0,4%	

Активын өгөөжийн үзүүлэлтийг тооцсоноор тухайн банкны актив хэр зэрэг зөв бүтэцтэй байна ашиг оруулах чадамж нь ямар байгааг харуулдаг үзүүлэлт юм. Худалдаа хөгжил банкны активын 10 хувьтай тэнцүү хэмжээний орлого бүтээж байна гэж ойлгож болно. Харин активын 0.4 хувьтай тэнцэх нь ашиг болж байна гэж ойлгож болно.
1 төгрөгний актив тутмаас 0.106 мөнгөний орлого олж байгаагэсэн үг юм. Энэ үзүүлэлт нь өсөж байвал банкны хувьд сайн үзүүлэлт юм.
EBIT/ активын дундаж  харьцаа нь 1 төгрөгийн актив тутмаас хэдэн төгрөгийн ашиг олж байна вэ? гэдгийн харуулдаг бөгөөд Худалдаа хөгжил банкны хувьд 0.005 байна.

2. Эх үүсвэрийн бүтэц
эх үүсвэр	2008
	2009	өөрчлөлт
	
 	мөнгөн дүн	хувийн жин	мөнгөн дүн	хувийн жин	мөнгөн дүн	өсөлтийн хурд	
татан төвлөрүүлсэн хөрөнгө	634,141,922,902.2	89%	934,790,942,570.8	90%	300,649,019,668.6	47%	
өөрийн хөрөнгө	78,908,530,564.9	11%	98,606,761,655.3	10%	19,698,231,090.5	25%	
нийт хөрөнгө	713,050,453,467.1	100%	1,033,397,704,226.1	100%	320,347,250,759.0	45%	
Эх үүсвэрийн бүтэц

Капитал үржүүлэгч:нийт актив/өөрийн хөрөнгө     / 2008 оны байдлаар 9.03/ / 2009 оны байдлаар  10.47/
Тус банкны эх үүсвэрийн бүтцийг харахад татан төвлөрүүлсэн хөрөнгө 90 орчим хувийг эзэлж өөрийн хөрөнгө 10 орчим хувийг эзэлжээ. Өсөлтийн хурдацаас харахад цаашид татан төвлөрүүлсэн хөрөнгө өсөх хандлагатай байгаа нь харагдаж байна. Энэ нь нэг талаас ашигт сайнаар нөлөөлөх талтай ч татан төвлөрүүлсэн хөрөнгө өөрийн хөрөнгийн харьцааны оновчтой түвшинд барьж байх шаардлагатай

Татан төвлөрүүлсэн хөрөнгийн шинжилгээ
татан төвлөрүүлсэн хөрөнгө
 	2008
 	2009
 	өөрчлөлт
 	
	мөнгөн дүн	хувийн жин	мөнгөн дүн	хувийн жин	мөнгөн дүн	өсөлтийн хурд	
Харилцах	169,705,589,739.0	27%	190,194,843,690.8	20%	20,489,253,951.8	12%	
Хадгаламж	336,466,795,970.4	53%	569,863,606,227.4	61%	233,396,810,257.0	69%	
Зээл	81,928,311,083.6	13%	93,719,320,284.9	10%	11,791,009,201.3	14%	
Бусад	46041226109	7%	81013172368	9%	34,971,946,258.4	76%	
нийт татан төвлөрүүлсэн хөрөнгө	634,141,922,902.2	100%	934,790,942,570.8	100%	300,649,019,668.6	47%	

Тус банкны татан төвлөрүүлсэн хөрөнгийн бүтцийг харахад хадгаламж 50-60 хувийг эзэлж байна.Зээл болон харилцах нийлээд 30-40 хувийг эзэлж байна. Үлдсэн 10 хувийг бусад татан төвлөрүүлсэн хөрөнгө эзэлж байна. Мөн өсөлтийн хурдыг нь аваад үзвэл хадгаламж болон бусад татан төвөлрүүлсэн хөрөнгө хамгийн их өссөн байна. Хадгалмжийн өсөлт нь татан төвлөрүүлсэн хөрөнгийн бүтцийг илүү тогтвортой эх үүсвэр болгож байна. Бусад татан төвлөрүүлсэн хөрөнгө өсөлт нь
Харилцах шинжилгээ
Харилцах бүтэц
харилцах/обьетоор нь/
 	2008
 	2009
 	өөрчлөлт
	
	мөнгөн дүн	хувийн жин	мөнгөн дүн	хувийн жин	мөнгөн дүн	өсөлтийн хурд	
улсын байгуулалгын	20,588,263,592.1	12%	20,163,632,831.3	11%	-424,630,760.8	-2.1%	
хувийн секторын	87,493,903,429.4	52%	106,637,570,246.4	56%	19,143,666,817.1	21.9%	
гадаад оршин суугч ба суугч бишийн	4,154,027,161.2	2%	12,179,276,070.5	6%	8,025,248,909.4	193.2%	
санхүүгийн байгууллагын	4,611,687,084.0	3%	6,169,329,872.1	3%	1,557,642,788.1	33.7%	
иргэдийн 	35,028,483,497.8	21%	26,624,242,381.0	14%	-8,404,241,116.8	-24%	
төрийн сангийн орон нутгийн	6,877,412,460.1	4%	8,140,750,635.3	4%	1,263,338,175.2	18.3%	
бусад байгууллагын	10,951,812,514.5	6%	10,280,041,654.2	5%	-671,770,860.3	-6.1%	
нийт харилцах	169,705,589,739.0	100%	190,194,843,690.8	100%	20,489,253,951.8	12.1%	

Тус банкны харилцахын бүтцийг харахад хувийн секторын  харилцах хамгийн их хувийг эзэлж байна. Ерөнхийдөө тус банкны харилцахын бүтцэд улсын байгууллага, хувийн секторын харилцах, иргэдийн  харилцах  зонхилох хандлагатай байна. Гэхдээ тайлангийн хоёр жилийн өөрчлөлтийг харахад гадаадын байгууллагын харилцагчид харилцахаа татах хандлагатай байна. Мөн хувийн секторын харилцагчид харилцахаа татах хандлагтай байгаа бол, иргэдийн харилцах буурах хандлагатай байна.  Харилцахын бүтэц ерөнхийдөө массд эзлэх хувийн жин тогтвортой байгаа нь харагдаж байгаа ч өсөлтйн харьцуулсан үзүүлэлтээс аль аль салбарын харилцах өсөх хандлагтай байгааг мэдэх боломжтой. Хэдий бүтцэд эзэлэх хувийн жин буурсан.  
Харилцах валют
харилцах/валютаар нь/
 	2008
 	2009
	өөрчлөлт
	
	мөнгөн дүн	хувийн жин	мөнгөн дүн	хувийн жин	мөнгөн дүн	өсөлтийн хурд	
Төгрөгөөр	83,228,144.6	49%	90,081,172.6	47%	6,853,028.0	8.2%	
Валютаар	86,477,445.2	51%	100,113,671.1	53%	13,636,225.9	15.7%	
Нийт	169,705,589.7	100%	190,194,843.7	100%	20,489,254.0	12.1%	

 Тус банкны харилцахын бүтцийг харахад өнгөрсөн 2008 онд валютийн харилцах  ихэнхи хувийг эзлэх хандлагатай байсан бол дараагийн жил нь төгрөгийн харилцах дахиад нийт харилцахад эзэлэх хувийн жин нь  буурсан  байна. Тус 2 жилийн өсөлтийн бүтцийг хурдыг харахад төгрөгийн өсөлтийн хурд 8% орчим хувьтай  байсан бол, валютийн харилцах 15%  байгаа нь харагдаж байна. Энэ нь дээр дурдагдсанчлан гадаад оршин суугчийн валютын харилцах өссөнтэй холбож болохоор байна. Мөн тухайн үед долларын ханш огцом өсч байсантай холбогдон иргэд болон аж ахуй нэгж доллараар хадгалуулах хүсэл давамгайлж байсныг харуулж байна.
Хадгаламж хугацаа
хадгаламж/хугацаагаар/
 	2008
 	2009
 	өөрчлөлт
 	
	мөнгөн дүн	хувийн жин	мөнгөн дүн	хувийн жин	мөнгөн дүн	өсөлтийн хурд	
хугацаатай	221,140,469.1	65,7%	328,955,467.1	58%	107814998	48,7%	
хугацаагүй	115,326,326.8	34,2%	240,908,139.2	42%	125,581,812.3	108.9%	
Нийт	336,466,796.0	100%	569,863,606.2	100%	233396810,2	69,3%	
Тус банкны хадгаламжийн бүтцийг харахад хугацаатай хадгаламж зонхилж байгаа ч хугацаагүй хадгаламж 34,2-42 орчим хувийг эзэлж байна. Цаашид ч энэ байдал хадгалагдах шинжтэй хадгаламжийн дээрхи үзүүлэлт аль аль нь өссөн харагдаж байна. Миний хувьд тус банкны хадгаламжийн бүтцийг харахад хугацаатай хадгаламжийн эзэлэх хувь бага байна гэж үзэж байна. Иймд цаашид хугацаатай хадгаламж хэлбэрээр эх үүсвэрийг татахыг ихэсгэх, хугацаатай хадгаламжийн бүтээгдэхүүн үйлчилгээний сурталчилгааг идэвхижүүлж хугацаатай хадгаламжийг нэмэгдүүлэх хэрэгтэй. Хугацаагүй хадгаламжийн хувьд 2009 онд маш өндөр өсөлттэй байна. 
Хадгаламжийн хугацааны интервалл
хадгаламж/хугацааны интервалл/
 	2008
 	2009
 	өөрчлөлт
 	
	мөнгөн дүн	хувийн жин	мөнгөн дүн	хувийн жин	мөнгөн дүн	өсөлтийн хурд	
1 жил хүртэл хугацаатай 	201,232,836,902.99 	99%	309,274,974,704.8	99%	108,042,137,801.81	53.6901131	
1 жилээсдээш	                             1,947,202,226.93 	1%	3,673,728,442.8	1%	1,726,526,215.85	88.6670214	
Нийт	203,180,039,129.92 	100%	312,948,703,147.58 	100%	109,768,664,017.66	54.0253189	

Хадгаламжийг хугацааны интервалл буюу дээрх байдлаар харицуулан авч үзвэл дийлэнх хувь нь  1 жил хүртэл хугацаатай хадгаламж  эзэлж байна.
Зээлийн бүтэц
зээл
 	2008
 	2009
 	өөрчлөлт
 	
	мөнгөн дүн	хувийн жин	мөнгөн дүн	хувийн жин	мөнгөн дүн	өсөлтийн хурд	
Дотоодын банк, СБ-с татсан эх үүсвэр	7,771,004.5	9%	52,931,056.8	56%	45,160,052.3	581%	
Гадаадын банк, СБ-с татсан эх үүсвэр	507.0	0%	577.1	0%	70.1	14%	
Монголбанкнаас авсан зээл	38,770,959.2	47%	519,600.0	1%	-38,251,359.2	-99%	
Банк хоорондын захаар авсан зээл	0.0	0%	0.0	0%	0.0	0%	
Гадаадын банкнаас авсан зээл	35,385,840.3	43%	40,268,086.3	43%	4,882,246.0	14%	
Бусад зээл	0.0	0%	0.0	0%	0.0	0%	
нийт зээл	81,928,311.1	100%	93,719,320.3	100%	11,791,009.2	14%	

Зээлийн бүтцийг харвал гадаадын банкнаас авсан зээл болон монгол банкнаас авсан зээл, дотоодын банк санхүүгийн байгууллагаас татсан эх үүсвэрээс бүрдэж байна. Дээрх зээлийн бүтцийн өсөлтийн хувийг харвал 2009 онд дотоодын банк санхүүгийн байгууллагаас татсан эх үүсвэр 581 хувь буюу огцом өссөн байгааг харж болно. Энэ нь гадаад эдийн засаг хямралтай манай банкууд гаднаас эх үүсвэр татах боломж бага байгааг харуулж байна.Мөн монгол банкнаас татсан эх үүсвэр багассан байна..

Өөрийн хөрөнгийн бүтэц
өөрийн хөрөнгө
	2008
	2009
	өөрчлөлт
	
	мөнгөн дүн	хувийн жин	мөнгөн дүн	хувийн жин	мөнгөн дүн	өсөлтийн хурд	
дүрмийн сан	21,934,141,536.9	28%	21,934,141,536.9	22%	0.0	0%	
тухайн жилийн ашиг	12,667,050,358.7	16%	13,568,922,493.7	14%	901,872,135.0	7%	
өмнөх үеийн ашиг	16,737,647,282.1	21%	28,939,010,761.1	29%	12,201,363,479.0	73%	
2 догч өглөг	12,675,100,000.0	16%	14,428,400,000.0	15%	1,753,300,000.0	14%	
эрсдлийн сан	14601049309	19%	18548774160	19%	3,947,724,851.5	27%	
үнэт цаас хорогдуулаагүй хямдруулалт	293542078.6	0%	1187512704	1%	893,970,625.0	305%	
нийт өөрийн хөрөнгө	78,908,530,564.9	100%	98,606,761,655.3	100%	19,698,231,090.5	25%	

Дээрх үзүүлэлтээс харахад үнэт цаасны хорогдуулагүй хямдруулалт нь 305 хувь өссөн байна. Энэ нь их байгаа нь дараа нь төдий чинээ их ашиг болж орж ирнэ. Гэхдээ тухайн үзүүлэлт нь нийт өөрийн хөрөнгөд эзэлэх хувь нь төдийлөн их биш байна. Мөн өмнөх үеийн ашиг болон тухайн үеийн ашигаас их байна. Энэ нь өмнөх онуудад ашиг сайн байгааг харуулах төдийгүй хямрал болж байсан үед ашиг муу болж байсаныг харуулж байна. 
Өөрийн хөрөнгийн өгөөж
Өөрийн хөрөнгийн өгөөж	тоон өгөгдөл	 	Томьёолол	2008	2009	
орлогоор	204,625,958,241.9	370,085,734,936.6	орлого/өөрийн хөрөнгө	259%	375%	
татварын өмнөх ашиг	16,289,361,130.6	17,580,251,816.9	EBIT/өөрийн хөрөнгө	21%	18%	
татварын дараах ашиг	12,667,050,358.7	13,568,922,493.7	ЦА/өөрийн хөрөнгө	16%	14%	

Дээрх үзүүлэлтүүдээс харахад өөрийн хөрөнгийн 4-5 хувийг татварын зардалд зориулж байгаа нт харагдаж байна. Мөн өөрийн хөрөнгийг 2-3 дахин нугалсантай тэнцүү хэмжээний орлого бий болж байгаа бөгөөд үүний ихэнх зардал болж байна. 2009 онд орлого 180 гаруй хувь өссөн боловч ашигийн түвшин 10 хувиар өссөн байна. Ашигт ажиллагаа дээрх дүгнэлтээс буурсан байгааг харж болж байгаа бөгөөд цаашид үйл ажиллагаа дээрээ анхаарах нь зүйтэй.
хувь нийлүүлсэн хөрөнгийн өгөөж	тоон өгөгдөл	 	томьёолол	2008	2009	
Орлогоор	204625958241.92	370085734936.55	орлого/хувь нийлүүлсэн хөрөнгө	933%	1687%	
татваын өмнөх ашиг	16289361130.60	17580251816.85	EBIT/хувь нийлүүлсэн хөрөнгө	129%	80%	
татварын дараах ашиг	12667050358.68	13568922493.66	ЦА/хувь нийлүүлсэн хөрөнгө	76%	62%	

Дээрх үзүүлэлтээс харахад 2008 онд хувь нийлүүлсэн хөрөнгийн 53 хувь нь татварын зардалд зарцуулагдаж байна. Харин 2009 онд  18 хувь болон өөрчлөгдөж байна. Энэ нь нийт орлогын өсөлтөөр тайлбарлаж болохоор байна. 
Эрсдэлийн сан
болзошгүй эрсдлийн сан	2008	 	2009	 	өөрчлөлт	 	
 	мөнгөн дүн	хувийн жин	мөнгөн дүн	хувийн жин	мөнгөн дүн	өсөлтийн хурд	
үнэт цаасны хасагдуулга эрсдлийн сан	0.00	0.00%	174029291.00	0.94%	174029291.00	0.0%	
зээлийн болзошгүй эрсдлийн сан	14419043481.97	98.75%	17616071890.81	94.97%	3197028408.84	22.2%	
өмчлөх бусад үл хөдлөх хөрөнгийн сан	0.00	0.00%	2673217.20	0.01%	2673217.20	0.0%	
авлагын эрсдлийн сан	182005826.63	1.25%	755999761.05	4.08%	573993934.42	315.4%	
нийт болзошгүй эрсдлийн сан	14601049308.60	100.00%	18548774160.06	100.00%	3947724851.46	27.0%	

Зээлийн болзошгүй эрсдлийн сан нийт болзошгүй эрсдэлийн сангийн дийлэнх буюу 95-99 хувийг эзэлж байна. Харин үлдсэн хувийг авлагын эрсдэлийн сан эзэлж байна. Авлагын эрсдлийн сан 2009 онд 315.4 хувь өссөн нь үнэхээр муу үзүүлэлт бөгөөд зээлийн эрсдлэийн сан байх нь боломжтой ч авлагын эрсдлийн сан байх нь харицангуй муу үзүүлэлт юм. Банкны эдийн засагчид нь авлагын эрсдэлийн сан байж болохгүй үзүүлэлт гэж үздэг бөгөөд тухайн үзүүлэлт нь ингэж их өсөх нь ашгийн түвшинд нөлөөлөх муу талтай юм.
3. Хөрвөх чадварын шинжилгээ
Коэффициент	2008	2009	
К1=(Анхдагч нөөц/депозит=касс+ТБХарилцах)/депозит	16.71%	23.73%	
			
К2=(Анхдагч нөөц+хоёрдогч нөөц/депозит=Анхдагч нөөц+ЗГҮЦ)/депозит	12.66%	20.13%	
			
К3=зээл/депозит	90.63%	67.64%	
			
К4=зээл/Нийт актив	64.33%	49.75%	
			
К5=хөрвөх чадвар сайтай активууд/ нийт актив	22.88%	34.02%	
			
K6=Үндсэн дипозит/Нийт дипозит	86.07%	89.02%	
			
K7=зээлээр татсан эх үүсвэр/бусдаас татсан эх үүсвэр	12.92%	10.03%	
			
Тус банкны хөрвөх чадварын байдлыг шинжлээд үзэхэд: 
К1:  Буюу анхдагч нөөцийг нийт депозитод харьцуулсан харьцаа нь 2009 онд өссөн байна.2008 онд энэхүү үзүүлэлт нь нэлээд муу үзүүлэлттэй байсан байна. Энэ үзүүлэлтийн муу байх нь депозитын хэмжээ буурсанаас болсон байна уу, касс эсвэл Монгол Банкан дахь харилцахын дүн буурсанаас болсон байна уу гэдгийг тодруулах хэрэгтэй.  .
К2: Энэ үзүүлэлтийн хувьд бидний тооцож гаргасан К1 үзүүлэлттэй нэлээд төстэй. Гэхдээ энэ үзүүлэлтийг тооцохдоо анхны нөөц дээр хоёрдогч нөөц буюу Засгийн Газрын үнэт цаасыг нэмж нийт депозитэд харьцуулан бодож гаргана. Энэ үзүүлэлт өндөр байх нь бэлэн мөнгөний хэрэгцээ гарах үед харилцах, Төв банкан дахь харилцах, Засгийн Газрын үнэт цаас зэрэг богино хугацаанд мөнгө болон хувирах чадвартай активуудаас бэлэн мөнгөний эх үүсвэр татах чадварыг харуулж байгаа юм
К3: Энэ үзүүлэлт нь нийт депозитийн хэдэн хувийг зээлд байршуулж байгааг харуулах бөгөөд энэ үзүүлэлт өндөр байх тусам банкны хөрвөх чадвар алдагдахад хүрнэ. Энэ үзүүлэлт нь хэдэн хувь байвал зохистой гэсэн тогтсон харьцаа манайд байдаггүй ч тус банкны хувьд энэ үзүүлэлт өсөх хандлагатай гарсан байна. 
К4: Нийт активын хэдэн хувь нь зээл хэлбэрээр байршсанг харуулна. Энэ үзүүлэлт өндөр байх нь хөврөх чадварыг алдагдуулж, хэт бага байх нь банкны ашигт сөргөөр нөлөөлнө. Иймд энэ үзүүлэлтйн оновчтой түвшинг тогтоон, түүнтэй ойрхон байлгах хэрэгтэй. 
К5: Хөрвөх чадвар сайтай активуудыг нийт активт харьцуулсан энэхүү харьцаа нь банкны хөрвөх чадварыг тооцоолоход маш чухал үзүүлэлт юм.  Энэ үзүүлэлт эхний жил 22 орчим хувьтай гарч байсан бол дараагийн жилд 34 орчим хувь болж өссөн дүнтэй гарсан байна
К6: Нийт депозитод байх үндсэн депозитын хэмжээ нь хөрвөх чадвар хөрөнгийн байдлыг харуулдаг нэг чухал үзүүлэлт юм. Энэ үзүүлэлтийг 75 хувиас багагүй байвал сайн гэж үздэг, тус банкны хувьд энэ үзүүлэлт өсөх(86-89) хандлагатай байгаа нь ойрын хэдэн жилдээ энэ үзүүлэлт зохистой түвшиндээ байж чадахаар харагдаж байна. 
К7: Энэ үзүүлэлт нь 2 талтай байдаг. Энэ үзүүлэлт өндөр байх нь хөрвөх чадвар сайтай байгаа харуулдаг ч нөгөө талаас хөрвөх чадвар муу байгааг харуулдаг. Зээлээр татсан эх үүсвэр их байх нь нэг талаас шаардлагатай хөрөнгийг зээлээр татах боломжтойг харуулах ч нөгөө талаас богино хугацаанд мөнгөн хөрөнгө бий болгох чадвар тухайн банкны хувьд муу байгааг харуулж байгаа юм. 
К8= Түргэн борлогдох актив /татан төвлөрүүлсэн хөрөнгө:     Энэ харьцаа 2008 онд 29.8 хувь, 2009 онд 49.5 хувь гарсан байна. Энэ харьцааг манай улсад арилжааны банкуудын хөрвөх чадварын эрсдэлээс сэргийлэхийн тулд 2006 он хүртэл 18 хувиас багагүй байхаар нормчилж байсан бол сүүлийн жилд хязгаарлалт тогтоохоо больсон..  
К9: Агшин зуурийн хөрвөх чадвар = Мөнгөн хөрөнгө / Харилцах+Хугацаагүй хадгаламжТус банкны агшин зуурын хөрвөх чадвар 2008 онд 124 хувь, 2009 онд 196.70 хувь байсан байна. Тус үзүүлэлтийг 18 хувиас багагүй байх хэрэгтэй хэмээн нормчилж өгсөн байдаг ч банк бүрийн онцлогоос хамаараад энэ үзүүлэлтээр үнэлэх нь бага зэрэг учир дутагдалтай юм. Энэ үзүүлэлт хэт өндөр байх нь нэг талаас тухайн банкны мөнгөн хөрөнгө хэт ихээр үр ашиг муутайгаар байгааг харуулна эсвэл харилцах хугацаагүй хадгаламж бага дүнтэй болохыг харуулж байгаа билээ. 
К10: Заавал байлгах нөөц= [Касс+МБХарилцах]/ [Харилцах+Хадгаламж]                                                                                                Энэ үзүүлэлт 2008 онд14.40 хувь, 2009 онд 20.80 хувьтай гарсан байна. Манай оронд энэ үзүүлэлтийг одоогийн байдлаар 14 хувь байхыг шаардаж байгаа. Энэхүү нормчилсон харьцаа нь манайд эдийн засагт мөнгөний бодлогын зохицуулалтын хэрэгсэл болж хэрэглэдэг. 
К11: Kl=ct/s=Тухайн хугацаат зээл/Тухайн хугацаат хадгаламж:                                                                      Энэ үзүүлэлт2008 онд 1.263172487,  2009 онд 1.4751гарсан байна. Уг үзүүлэлт тэр бүр тэнцээд  байдаггүй. Мэдээж банк ашгийг өндөр байлгахын тулд хадгаламж хэлбэрээр татсан өндөр өртөгтэй эх үүсвэрийг зээлд байршуулах хэрэгтэй мөн бусад эх үүсвэрийг зээлд байршуулах учир энэ харьцаа 1-с их гарна. Гэхдээ энэ үзүүлэлт хэт өндөр байх нь банкны хөрвөх чадварт сөрөгөөр нөлөөлөх талтай.  

Орлогын шинжилгээ	
үйл ажиллагааны чиглэлээрх ангилал
 	2008
	2009
	өөрчлөлт
	
	мөнгөн дүн	хувийн жин	мөнгөн дүн	хувийн жин	мөнгөн дүн	өсөлтийн хурд	
үндсэн үйл ажиллагааны	204,576,565,964.1	99.976%	370,025,479,572.7	99.984%	165,448,913,608.5	80.9%	
үндсэн бус үйл ажиллагааны	49,392,277.8	0.024%	60,255,363.9	0.016%	10,863,086.1	22.0%	
нийт орлого	204,625,958,241.9	100.000%	370,085,734,936.6	100.000%	165,459,776,694.6	80.9%	

үндсэн үйл ажиллагааны орлого
 	2008
	2009
	өөрчлөлт
	
	мөнгөн дүн	хувийн жин	мөнгөн дүн	хувийн жин	мөнгөн дүн	өсөлтийн хурд	
хүүгийн орлого	69,317,997,752.0	33.9%	81,831,662,968.6	22.12%	12,513,665,216.6	18.05%	
хүүгийн бус орлого	135,258,568,212.2	66.1%	288,193,816,604.1	77.88%	152,935,248,392.0	113.07%	
нийт орлого	204,576,565,964.1	100.0%	370,025,479,572.7	100.00%	165,448,913,608.5	80.87%	

Тус банкны орлогын бүтцэд хүүгийн бус орлого ихэнх хувийг бүрдүүлж байна. Банкны үндсэн үйл ажиллагаа болох зээлийн үйл ажиллагаа болон бусад үйл ажиллагаанаас олох хүүгийн орлого орлогын дийлэнхи хувийг бүрдүүлэх нь зайлшгүй. Гэхдээ хүүгийн орлогын дүн дараагийн жил 18 хувиар өссөн боловч нийт орлогод эзлэх хувийн жин буурч 22.12 хувь болж гарсан байна. 
хүүгийн орлого
 	2008
	2009
	өөрчлөлт
	
	мөнгөн дүн	хувийн жин	мөнгөн дүн	хувийн жин	мөнгөн дүн	өсөлтийн хурд	
Зээлийн хүүгийн орлого	61,438,177,505.2	88.63%	74,228,376,141.5	90.71%	12,790,198,636.3	20.82%	
Үнэт цаасны хүүгийн орлого	4,305,039,592.5	6.21%	6,519,720,158.0	7.97%	2,214,680,565.5	51.44%	
Үнэт металлын хүүгийн орлого	0.0	0.00%	 	0.00%	0.0	0.00%	
Бусад хүүгийн орлого	3,574,780,654.3	5.16%	1,083,566,669.0	1.32%	-2,491,213,985.3	-69.69%	
нийт хүүгийн орлого	69,317,997,752.0	100.00%	81,831,662,968.6	100.00%	12,513,665,216.6	18.05%	

Хүүгийн орлогын бүтцийг харахад зээлийн хүүгийн орлого дийлэнхи хувийг эзэлж байна. Энэ үзүүлэлт цаашид өсөх хандлагатай байгаа нь тус банкны зээлжүүлэлт, түүний хүүгийн төлөгдөлт сайн байгааг харуулж байна. 2009 оны байдлаар нийт орлогын бүтцэд үнэт цаасны хүүгийн орлого зээлийн хүүгийн орлогын дараа 7.97 хувьтайгаар орсон байна. Бусад хүүгийн орлого буурсан байгаа нь ажиглагдаж байна. Үүний бууралтын шалтгааныг тодруулах  үр ашиг муутай ажилласан эсэхийг судлах хэрэгтэй.
Активын орлогот чанар(1) =Нийт хүүгийн орлого/ Хүүгийн хэлбэрээр орлого оруулдаг активын дундаж үлдэгдэл 	
	
Ka(2008)=69317997752.00/242881422815.65=28.5%           Ka(2009)=81831662968.60/317498518360.11=25.8%	
	
Активын орлогот чанар буурах хандлагатай байна. Хүүгийн орлого нь хүүгийн хэлбэрээр орлого оруулах боломжтой активын хэдэн хувьтай тэнцүү байгааг харуулж байна. Цаашид энэ бууралтын шалтгааныг тодруулж, хүүгийн орлогыг нэмэгдүүлэх хэрэгтэй нь харагдаж байна. 
Активын орлогот чанар(2) = нийт хүүгийн орлого/Нийт актив   	
	
Ka(2008)=69317997752.00/713050453467.15=9.7%           Ka(2009)=81831662968.60/1033397704226.08=7.9%	
	
Хүүгийн орлого ба нийт активын харьцаа нь буурах хандлагатай гарсан байна. Цаашид энэ үзүүлэлтийг тогтворжуулж өсгөх хэрэгтэй. Актив хэдий хэмжээгээр нэмэгдэнэ түүнийг дагаад хүүгийн орлого өсөж байх хэрэгтэй. Дээрх харьцаануудаас харахад хүүгийн орлого активт харьцангуйгаар буурах хандлагатай байгаа нь активын удирдлага үр ашиг муутай байгааг харуулж байна.
хүүгийн бус орлого
 	2008
 	2009
 	Өөрчлөлт
 	
	мөнгөн дүн	хувийн жин	мөнгөн дүн	хувийн жин	мөнгөн дүн	өсөлтийн хурд	
Арилжааны орлого	9,449,178,579.9	6.99%	13,972,696,529.7	4.85%	4,523,517,949.8	47.87%	
Ханш болон үнэлгээний тэгшитгэлийн орлого	115,687,135,918.4	85.53%	259,524,278,839.6	90.05%	143,837,142,921.2	124.33%	
Банкны бүтээгдэхүүнтэй холбоотой үйлчилгээний шимтгэл	10,122,253,713.9	7.48%	14,696,841,234.8	5.10%	4,574,587,520.9	45.19%	
нийт хүүгийн бус орлого	135,258,568,212.2	100.00%	288,193,816,604.1	100.00%	152,935,248,392.0	113.07%	
Хүүгийн бус орлогод ханш тэгшитгэлийн орлого дийлэнхи хувийг эзэлж байна. Арилжааны болон ханш үнэлгээний тэгшитгэлийн орлого эхний жилүүдэд 85.53 орчим хувьтай бага байсан байна. Харин сүүлийн жил ханш тэгшитгэлийн орлого 124 хувиар өссөн байна. Мөн арилжааны орлого өссөн боловч нийт хүүгийн орлогод эзлэх хувь буурсан байна.
үндсэн бус үйл ажиллагааны орлого
 	2008
	2009
	өөрчлөлт
	
	мөнгөн дүн	хувийн жин	мөнгөн дүн	хувийн жин	мөнгөн дүн	өсөлтийн хурд	
 Хөрөнгө борлуулалтын олз	89,430.0	0.18%	10,065,846.1	16.71%	9,976,416.1	11155.56%	
Үндсэн хөрөнгийн түрээсийн орлого	35,750,405.2	72.38%	38,589,297.5	64.04%	2,838,892.3	7.94%	
Торгуулийн орлого	5,089,165.0	10.30%	4,009,400.5	6.65%	-1,079,764.5	-21.22%	
Ноогдол ашгийн орлого	0.0	0.00%	0.0	0.00%	0.0	0.00%	
Тэнцлийн гадуурх тооцооноос хийгдсэн төлөгдөлт	5,000,000.0	10.12%	0.0	0.00%	-5,000,000.0	-100.00%	
Бусад үндсэн бус үйл ажиллагааны	3,463,277.6	7.01%	7,590,819.8	12.60%	4,127,542.2	119.18%	
нийт орлого	49,392,277.8	100.00%	60,255,363.9	100.00%	10,863,086.1	21.99%	

Дээрх үзүүлэлтээс харахад хөрөнгө борлуулсны орлого 11155.56 хувь өссөн нь орлого нэмэгдүүлсэн мэт боловч тухайн үзүүлэлт нь нэлээд муу үзүүлэлтийг илэрхийлж байна. Энэ орлого өссөн нь зээлийн чанар муудаж байгаг харуул байна. Мөн тэнцлээс гадуурх тооцооноос хийгдсэн төлөгдөлт хаагдасан байна. Бусад үндсэн бус үйл ажиллагааны орлого 119.1 хувиар өссөн хандив тэтгэмж гэх мэт орлого нэмэгдсэнтэй холбоотой байж болох юм .

Зардал
 	2008
	2009
	өөрчлөлт
	
	мөнгөн дүн	хувийн жин	мөнгөн дүн	хувийн жин	мөнгөн дүн	өсөлтийн хурд	
үндсэн үйл ажиллагааны зардал	187,924,480,962.3	99.78%	352,050,000,845.8	99.87%	164,125,519,883.5	87.34%	
үндсэн бус  үйл ажиллагааны зардал	412,116,149.0	0.22%	455,482,273.9	0.13%	43,366,124.8	10.52%	
нийт зардал	188,336,597,111.3	100.00%	352,505,483,119.7	100.00%	164,168,886,008.4	87.17%	
5. ЗАРДАЛЫН ШИНЖИЛГЭЭ

Худалдаа хөгжил банкны нийт зардалыг үндсэн үйл ажиллагааны зардал ба үндсэн бус үйл ажиллагааны зардал болгож хуваагаад үндсэн зардалийг нь хүүгийн ба хүүгийн бус зардал болгон хувааж тус банкны зардлын бүтцийг судлахад үндсэн үйл ажиллагааны зардал 99 хувийг эзэлж байгаа нь нэлээд өндөр хувийг эзэлж байна. 

Үндсэн үйл ажиллагааны зардал
	2008
	2009
	өөрчлөлт
	
	мөнгөн дүн	хувийн жин	мөнгөн дүн	хувийн жин	мөнгөн дүн	өсөлтийн хурд	
Хүүгийн зардал	43,542,567,980.0	23.2%	57,820,299,241.5	16.4%	14,277,731,261.5	32.8%	
Хүүгийн бус зардал	144,381,912,982.3	76.8%	294,229,701,604.3	83.6%	149,847,788,622.1	103.8%	
нийт зардал	187,924,480,962.3	100.0%	352,050,000,845.8	100.0%	164,125,519,883.5	87.3%	

Үндсэн үйл ажиллагааны зардалыг харвал хүүгийн зардал өссөн боловч нийт үндсэн үйл ажиллагааны зардалд эзлэх хувь нь буурсан байна.  Хүүгийн бус зардалууд болох удирдлага зохион байгуулалт , цалин , аж ахуйн зардалууд, үйлчилгээний болон бусад зардалуудыг бууруулах хэрэгтэй нь харагдаж байна. Хүүгийн зардал өндөр байх нь банкны ашигт шууд нөлөөлөл үзүүлдэг тул гүнзгийрүүлэн судлах шаардлагатай

үндсэн бус үйл ажиллагааны зардал
 	2008
 	2009
 	өөрчлөлт
 	
	мөнгөн дүн	хувийн жин	мөнгөн дүн	хувийн жин	мөнгөн дүн	өсөлтийн хурд	
Хөрөнгө данснаас хассаны гарз	10619454.39	2.6%	5348050.42	1.2%	-5271403.97	-49.64%	
Зочин төлөөлөгч	52447870.65	12.7%	58308674.40	12.8%	5860803.75	11.17%	
Баяр ёслол	106588826.80	25.9%	122526148.19	26.9%	15937321.39	14.95%	
Хандив	12250506.00	3.0%	20908835.04	4.6%	8658329.04	70.68%	
Торгууль	162828500.00	39.5%	2808708.54	0.6%	-160019791.46	-98.28%	
Үндсэн бус үйл ажиллагааны бусад зардал	67380991.20	16.4%	245581857.29	53.9%	178200866.09	264.47%	
нийт зардал	412116149.04	100.0%	455482273.88	100.0%	43366124.84	10.52%	
Нийт үндсэн бус үйл ажиллагааны зардалын бүтцийг аваад үзвэл үндсэн бус үйл ажиллагааны бусад зардал 264 хувь буюу нэлээд өсөлттэй байна. Харин торгууль хөрөнгө данснаас хассаны зардал бага болсон байна. Энэ нь хий хоосон дэмий зардал бага болгох давуу талтай юм. Банк маань өөрөө нийгмийн сайн сайханд анхаарах зорилгоор хандив тусламжын зардал нэлээд өссөн байна. 
Үндсэн бус үйл ажиллагааны орлого нь 21 хувийн өсөлттэй байсан бол зардалын хувьд 10 гаруй хувиар өссөн нь боломжийн үзүүлэлт байна. Энэхүү зардалын өсөлтөнд гол нөлөөлсөн зардал бол баяр ёслолын зардал нэлээд нөлөөлсөн байна.

хүүгийн зардал
 	2008
	2009
	Өөрчлөлт
	
	мөнгөн дүн	хувийн жин	мөнгөн дүн	хувийн жин	мөнгөн дүн	өсөлтийн хурд	
Харилцахад төлсөн хүү	2007140370.35	4.61%	4145156295.55	7.2%	2138015925.20	106.5%	
Хадгаламжид төлсөн хүү	36154053855.51	83.03%	43536901088.09	75.3%	7382847232.58	20.4%	
Зээлийн хүүгийн зардал	5381373397.04	12.36%	10137817468.88	17.5%	4756444071.84	88.4%	
Үнэт цаасны хүүгийн зардал	0.00	0.00%	0.00	0.0%	0.00	0.0%	
Үнэт металлын хүүгийн зардал	357.10	0.00%	424388.97	0.0%	424031.87	118743.2%	
Бусад хүүгийн зардал	0.00	0.00%	 	0.0%	0.00	0.0%	
нийт зардал	43542567980.00	1.00	57820299241.49	100.0%	14277731261.49	32.8%	
Тухайн банкны хүүгийн зардалын бүтцэд хадгламжийн хүүгийн зардал болон зээлийн хүүгийн зардал дийлэнх хувийг бүрдүүлж байна. Харилцах дансны өсөлт нь хадгаламжийн өсөлтөөс бага байсан боловч хүүгийн зардалын хувьд харилцахын хүү өссөн тааруухан үзүүлэлт болж байгаа бөгөөд цаашид өссөн шалтгааныг тодруулж судлах нь зүйтэй. Мөн дээрхээс үнэт металийн зардал огцом буюу 118743.2 хувь өссөн нь сонирхол татсан үзүүлэлт боловч шалтгааныг нь тодруулах боломж бага байна
хүүгийн бус зардал
 	2008
 	2009
 	Өөрчлөлт
 	
	мөнгөн дүн	хувийн жин	мөнгөн дүн	хувийн жин	мөнгөн дүн	өсөлтийн хурд	
эрсдэлийн сан болон үнэлгээний хасагдуулгын зардал	4,723,693,483.5	3.27%	7,327,811,966.0	2.49%	2,604,118,482.5	55.13%	
Арилжаа болон ханшийн тэгшитгэлийн зардал	123,506,399,705.6	85.54%	268,718,325,935.6	91.33%	145,211,926,229.9	117.57%	
Боловсон хүчний холбогдолтой зардал	4,525,307,714.0	3.13%	5,996,575,926.5	2.04%	1,471,268,212.6	32.51%	
Бусад зардал	11,626,512,079.2	8.05%	12,186,987,776.2	4.14%	560,475,697.0	4.82%	
нийт зардал	144,381,912,982.3	100.00%	294,229,701,604.3	100.00%	149,847,788,622.1	103.79%	

Тус банкны зардалын бүтцийг хүүгийн ба хүүгийн бус хэмээн салган авч үзвэл дээрхи байдалтай байна. Хүүгийн зардал дотор хадгаламжийн хүүгийн зардал ихэнх хувийг эзэлж байсан бол, харилцахын хүүгийн зардал 4-7 орчим хувийг эзэлжээ. Харин 2009 онд үнэт цаасны хүүгийн хэлбэрээр багагүй зардал гаргасан нь харагдаж байна. Өсөлтийн хувийг нь харвал 118743.2 хувиар өссөн байна. Гэхдээ энэхүү өсөлт нь төдийлөн их биш бөгөөд нийт хүүгийн зардалд эзлэх хувийнжин нь 0.06 хувь байгаа нь асуудал үүсгэх хэмжээнй биш болвуу. Харин нийт зээлд 12 хувь эзэлж байсан зээлийн хүүгйн зардал 2009 онд 88 хувиар өссөн зээлийн хэмжээ 12 хувь өссөнтэй холбож тайлбарлаж болохоор байна. 
эрсдэлийн сан болон үнэлгээний хасагдуулгын зардал
 	2008
	2009
	Өөрчлөлт
	
	мөнгөн дүн	хувийн жин	мөнгөн дүн	хувийн жин	мөнгөн дүн	өсөлтийн хурд	
Үнэт металлын хасагдуулгын зардал	0.0	0.00%	0.0	0.00%	0.0	0.00%	
Үнэт цаасны хасагдуулгын зардал	0.0	0.00%	51,029,000.0	0.70%	51,029,000.0	0.00%	
Зээлийн эрсдэлийн сангийн зардал	4,591,550,200.1	97.20%	6,341,750,561.6	86.54%	1,750,200,361.5	38.12%	
ӨБҮХХ-н хасагдуулгын зардал	0.0	0.00%	305,173,217.2	4.16%	305,173,217.2	0.00%	
Авлагын эрсдэлийн сангийн зардал	132,143,283.4	2.80%	629,859,187.2	8.60%	497,715,903.8	376.65%	
нийт зардал	4,723,693,483.5	100.00%	7,327,811,966.0	100.00%	2,604,118,482.5	55.13%	

Эрсдэлийн сангуудын хувийн жинг харвал нийт болзошгүй эрсдлийн сангийн дийлэнх хувийг зээлийн болзошгүй эрсдлийн сан эзэлж байгаа нь харагдаж байна. Харин үлдсэн хувийг өмчлөх бусад хөрөнгийн эрсдлийн сан болон авлагын эрсдлийн сан бүрдүүлж байна. Дээрх үзүүлэлтүүдээс анхаарал татаж байгаа үзүүлэлт нь авлагын эрсдлийн сан юм. 2009 он гэхэд авлагын эрсдлийн сан 376 хувь өссөн байгаа нь ихээхэн муу үзүүлэлт юм.

6. Ашиг,ашигт ажиллагааны шинжилгээ
Ашигийн шинжилгээ
 	2008	2009	өөрчлөлт	 	
 	мөнгөн дүн	мөнгөн дүн	мөнгөн дүн	өсөлтийн хурд	
орлого 	204,625,958,241.9	370,085,734,936.6	165,459,776,694.6	80.86%	
Зардал	188,336,597,111.3	352,505,483,119.7	164,168,886,008.4	87.17%	
татварын өмнөх	16,289,361,130.6	17,580,251,816.9	1,290,890,686.3	7.92%	
Татвар	3,622,310,771.9	4,011,329,323.2	389,018,551.3	10.74%	
татварын дараах	12,667,050,358.7	13,568,922,493.7	901,872,135.0	7.12%	
Тус банкны ашигийг шинжлэхийн тулд эхний ээлжинд орлого зардалын зөрүү буюу татварын өмнөх ашгийн байдал, үүнээс хэдий хэрийг татварт төлж байгаа, түүний дараа үлдэх цэвэр ашгийн хэмжээ зэргийг тодорхойлж өсөлтийн байдлыг дүгнэвэл. 2 жилийн орлого зардалын байдлыг харьцуулахад орлогын хувьд хэдий өсөлттэй байгаа ч зардалын хувьд хэт өсөлттэй гарсанаар татварын өмнөх ашиг болон татварын дараах ашиг төдийлөн их өсөөгүй дүнтэй гарсан байна 
 	Суурь	Тайлант	Өөрчлөлт	
ХҮҮГИЙН ОРЛОГО	69,317,997,751.98	81,831,662,968.57	12,513,665,216.59	18.05%	
ХҮҮГИЙН ЗАРДАЛ	43,542,567,980.00	57,820,299,241.49	14,277,731,261.49	32.79%	
Зөрүү	25,775,429,771.98	24,011,363,727.08	-1,764,066,044.90	-6.84%	
Хүүгийн орлого болон хүүгийн зардалын өсөлтийг харицуулж үзвэл зардалын өсөлт нь илүү хурдтай байгаа нь ашигийн түвшин бууруулах талтай юм.
 	Суурь	Хувийн жин	Тайлант	Хувийн жин	Өөрчлөлт	
Хүүгийн орлого	69,317,997,751.98	100.00%	81,831,662,968.57	100.00%	12,513,665,216.59	18.05%	
Хүүгийн зардал	43,542,567,980.00	62.82%	57,820,299,241.49	70.66%	14,277,731,261.49	32.79%	
Цэвэр хүүгийн орлого	25,775,429,771.98	37.18%	24,011,363,727.08	29.34%	-1,764,066,044.90	-6.84%	
Хүүгийн бус орлого	135,258,568,212.16	195.13%	288,193,816,604.11	352.18%	152,935,248,391.95	113.07%	
Хүүгийн бус зардал	144,381,912,982.28	208.29%	294,229,701,604.33	359.55%	149,847,788,622.05	103.79%	
Цэвэр хүүгийн бус ашиг/алдагдал/	-9,123,344,770.12	-13.16%	-6,035,885,000.22	-7.38%	3,087,459,769.90	-33.84%	
үйл ажиллагааны ашиг алдагдал	16,652,085,001.86	24.02%	17,975,478,726.86	21.97%	1,323,393,725.00	7.95%	
Үндсэн бус үйл ажллагааны орлого	49,392,277.78	0.07%	60,255,363.87	0.07%	10,863,086.09	21.99%	
Үндсан бус үйл ажиллгааны зардал	412,116,149.04	0.59%	455,482,273.88	0.56%	43,366,124.84	10.52%	
Ердийн үйл ажиллагааны ашиг	-362,723,871.26	-0.52%	-395,226,910.01	-0.48%	-32,503,038.75	8.96%	
Татвар төлөхийн өмнөх ашиг	16,289,361,130.60	23.50%	17,580,251,816.85	21.48%	1,290,890,686.25	7.92%	
татвар зардал	3,622,310,771.9	5.23%	4,011,329,323.2	4.90%	389,018,551.27	10.74%	
цэвэр ашиг	12,667,050,358.68	18.27%	13,568,922,493.66	16.58%	901,872,134.98	7.12%	
Дээрх мэдээлэлээс дүгнээд хэлэхэд суурь онд хүүгийн орлогын 18.27 хувь нь цэвэр ашиг болж байгаа бөгөөд тайлант онд энэхүү үзүүлэлт нь 16.58 хувь болж буурсан сөрөг үзүүлэлт гарсан байна. Үүний шалтгаан нь хүүгийн зардал хүүгийн орлогод эзлэх хувь нь өссөн буюу хүүгийн орлогын үзүүлэлтээс илүү хурдтай өссөн нь цэвэр ашиг багасах шалтгаан болсон байна. Мөн дээрхээс харахад тухайн банкны хүүгийн бус орлого болон зардал хурдтай өссөн байна.
тоон үзүүлэлт 	Харьцааны үзүүлэлтүүд	
 	Суурь 	Тайлант	ТДА/ТТӨА=L	77.76%	77.18%	
НО	204,625,958,241.92	370,085,734,936.55	ТТӨА/НО=M	7.96%	4.75%	
Актив/А/	713,050,453,467.09	1,033,397,704,226.11	НО/А=N	28.70%	35.81%	
ХНХ-K	21,934,141,536.90	21,934,141,536.90	А/ХНХ=P	3250.87%	4711.37%	
ТТӨА	16,289,361,130.60	17,580,251,816.85	ТДА/ХНХ	57.75%	61.86%	
ТДА	12,667,050,358.68	13,568,922,493.66	Цэвэр ашиг/K*L*M*N*P/	12,667,050,358.68	13,568,922,493.66	

Ашигт нөлөөлөх хүчин зүйлс	
K1-K0/ХНХ-н үр ашиг/	-   	
 L1-L0/Татварын удирдлагын үр ашиг/	 -8990035.117	
M1-M0/Зардалд тавих хян үр аш/	-7900948.06	
 N1-N0/Актив удирдлагын үр аш/	236967834.33	
P1-P0/эх үүсврийн удирдлагын үр ашиг/	369980188.13	
Ашигийн өсөлтөнд  хамгийн их нөлөө үзүүлсэн зүйл нь зардалд активын удирдлагын үр ашиг болон эх үүсвэрийн удирдлагын үр ашиг байна. Татварын удирдлагын үр ашиг, зардалд тавих үр ашиг, удирдлагын үр ашигууд харгалзан сөрөг гарсан нь ашигт ажиллагаа буурахад нөлөөлсөн байна.
ТООН ҮЗҮҮЛЭЛТ	 
 Өгөөжийн үзүүлэлтүүд	Суурь	Тайлант	
 	Суурь 	Тайлант	Активын өгөөж	ТТӨА	2.28%	1.70%	
Нийт актив	713,050,453,467.09	1,033,397,704,226.11	 	ТДА	1.78%	1.31%	
 Өөрийн хөрөнгө 	78,908,530,564.86	98,606,761,655.31	Өрийн хөрөнгийн өгөөж	ТТӨА	20.64%	17.83%	
   Энгийн хувьцаа	21,934,141,536.90	21,934,141,536.90	 	ТДА	16.05%	13.76%	
ТТӨА	16,289,361,130.60	17,580,251,816.85	ХНХ-н өгөөж	ТТӨА	74.26%	80.15%	
ТДА	12,667,050,358.68	13,568,922,493.66	 	ТДА	57.75%	61.86%	
Дээрх өгөөжийг тооцосноор тайлант үед суурь оноос хэр зэрэг ашигт ажиллагаа сайжирсан болон муудсан эсэх цаашид авах арга хэмжээг дүгнэхэд чухал үзүүлэлт юм. Тухайн банкны үзүүлэлтийг харвал тайлант онд хувь нийлүүлсэн хөрөнгийн өгөөж нэмэгдэж. Энэ нь хувьцаа эзэмшигчид банканд илүү итгэлтэй сайнаар төсөөлөх хандлага бий болгох талтай. Гэхдээ хувь нийлүүлсэн хөрөнгийн өгөөж өссөн боловч активын өгөөж болон өөрийн хөрөнгийн өгөөж муудсан байгаа нь банкны удирдлагууд анхаарах чухал үзүүлэлт болсон байна.

:. 
Ашигт ажиллагааны шинжилгээ	
 	Томьёо	2008	2009	
1. Өөрийн хөрөнгийн орлогот байдал	татварын дараах ашиг / өөрийн хөрөнгө	16.05%	13.76%	
 Өөрийн хөрөнгийн орлогот байдлыг харахад буурах хадлагтай байна. Энэ нь өөрийн хөрөнгийн өсөлт эсвэл татварын дараах ашгийн  бууралтаас болсон байж болох бөгөөд, ерөнхийдөө тухайн жил зардалын хэт өсөлттэй холбоотоогоор татварын дараах ашиг буурсан учраас энэ үзүүлэлт буурч гарсан байна гэж дүгнэж байна. Энэ үзүүлэлт буурч байгаа нь өөрийн хөрөнгийг үр ашиг муутай байгааг харуулж байна.  	
	
2. Активын ашигт байдлын коэф	татварын дараах ашиг / активын дундаж үлдэгдэл	 	1.55%	
 Активын нэгж тутмаас хэдий хэмжээний орлого олж байгааг харуулдаг энэ үзүүлэлт буурах хандлагатай гарсан байна. Энэ нь активын удирдлага үр ашиг муутай байгааг харуулах бөгөөд, 2001 оны цэвэр ашиг бага байсантай холбоотойгоор буурсан байх боломжтой. 	
	
3. Өөрийн хөрөнгийн үржүүлэгч	Актив/Өөрийн хөрөнгө	903.60%	1048.00%	
 Нийт актив өөрийн хөрөнгийн харьцаагаар өөрйин хөрөнгийн үржүүлэгч тодорхойлогдож байна. Энэ үржүүлэгч өсөх хандлагатай гасан байна. Энэ нь өөрийн хөрөнгийн нэгжил ногдох актив өссөн байгааг харуулж бйана. Энэ нь актив өсөх хандлагатай байгааг харуулж байна. Энэ харьцааг судалгаа хийн оновчтой түвшинг тодорхойлж тэр түвшиндээ барих хэрэгтэй. 	
	
4. Ашгийн маржа	Татвар төлсний дараах ашиг / Орлого	6.19%	3.67%	
 Ашгийн маржа нь буурсан харагдаж байна. Урсгал зардалын өсөлттэй холбоотойгоор орлогын зарцуулалт хэт өсөж байгааг харуулж байна. Орлогод ашигийн эзлэх хувь буурсан байгаа нь зардалын зарцуулалтын зохистой болгох хэрэгтэйг анхааруулж байна.	
	
5. Активын орлогот байдал 	Орлого / Актив 	28.70%	35.80%	
 Активын нэгж тутмаас орж ирж буй орлогын хэмжээг тооцох энэхүү үзүүлэлт маань тайлангий хоёр жил тогтвортой гарсан байна.Энэ нь активын өсөлтийг дагасан орлогын өсөлт бий болж чадаж байгааг харуулж байна. 100 төгрөгний активаас 35-н төгрөгний орлого орж ирж байна. Цаашид энэ үзүүлэлтийг өсгөх тал дээр анхаарч ажиллах хэрэгтэй.  	
	
6. Ашиг хувиарлалтын норм	Ноогдол ашгаар хувиарлагдсан ашиг/ ашиг 	 	 	
Тооцох боломжгүй үзүүлэлт	
	
7. Цэвэр хүүгийн марж	(Хүүгийн орлого-Хүүгийн зардал) / Актив	4.00%	2.00%	
 Цэвэр хүүгийн марж эрс буурч гарсан байгаа нь хүүгийн орлого зардал хоёрын зөрүү ихэссэнтэй холбоотой. Тухайн жил зардалын багц үүн дотроо хүүгийн зардал буурсан нь маржийг бууруулахад нөлөөлсөн байна. Энэ маржийн оновчтой түвшинг тогтоох тал дээр судалгаа хийх хэрэгтэй. Хэт өндөр байх нь цаашид харилцагчидаа алдахад хүргэх бол, хэт бага байх нь банкны зүгээс олох ашгийн байдал буурах сөрөг нөлөөтэй юм.	
	
8. Цэвэр хүүгийн марж	хүүгийн бус орлого/ Хүүгийн бус зардал 	93.70%	97.90%	
 Цэвэр хүүгийн маржа буюу хүүгийн бус зардал, хүүгийн бус орлогын харьцаа нь 74 хувьтай гарсан байна. АНУ-н банкуудад энэ харьцааг 50 хувиас дээш байхыг шаарддаг. Энэ үзүүлэлтийг тухайн банкны хувьд зохистой түвшинд байна гэж үзэж болохоор байна. 	

Дүгнэлт:
ДАВУУ ТАЛ	СУЛ ТАЛ	
1. Тухайн банкны хувьд өмчлөх бусад хөрөнгө буурсан үзүүлэлт нь сайн үзүүлэлт юм. Өмчлөх бусад хөрөнгө буурах нь нэг талаас чанаргүй зээлийн хэмжээ харицангуй тогтмол байгааг харуулж байна.
2.Пассивын ерөнхий бүтэц суурь он болон тайлант онд тогтвортой байдал ажиглагдаж байна. Капиталын үржүүлэгч өссөн нь эх үүсвэрийн оновчтой удирдлага хэрэгжүүлсэн. Орлогоор тооцсон өөрийн хөрөнгийн өгөөж өссөн.  
3.Нийт орлогод хүүгийн бус орлогын эзлэх хувийн жин нэмэгдсэн. 2009 онд валютын арилжаанаас орох орлого өссөн
4.Тус банкны хөрвөх чадварын байдал ерөнхийд нь хэвийн түвшинд байна гэж үзэж болохоор бөгөөд 2009 онд хэт өсөлттэй байна. Цаашидзарим нэг үзүүлэлтийг бууруулахад хөрвөх чадварын эрсдэлтэй байдал бий болохооргүй хангалттай түвшинд байна. Зээлийн хэлбэрээр байршуулсан активыг нийт депозит мөн активт харьцуулсан харьцаа хөрвөх чадварыг хангахуйц хэмжээнд байна. Мөн нийт депозитыг үндсэн депозитод харьцуулсан харьцаа болон, хөрвөх чадвар сайтай активыг нийт активт харьцуулсан харьцаа зохистой байна. Монголбанкнаас шалгуур болгосон заавал байлгах нөөцийн хувь хэмжээ зохистой түвшинд байж чадаж байгаа ба агшин зуурын хөрвөх чадвар хангалттай өндөр байгаа нь тус банк хөрвөх чадварын байдлаа бүрэн хангаж чадаж байгааг харуулж байна.    

	1. А. Активт илүүдэл нөөцийн хэмжээ их байна. 2009 онд төв банкнаас арилжааны банкуудад тавих шалгуур үзүүлэлтэд ЗБН нормыг 5% болгон бууруулан тогтоосон бөгөөд энэ үед тус банк ЗБН-ийн хувь хэмжээг 20,76 % -байгуулсан байгаа нь ЗБН-ийг ихээр байршуулж үр ашиггүй ажиллаж байна. Зээлийн эрсдлийн сан болон авлагын эрсдлийн сан өссөн байгаа нь санаа зовоохоор үзүүлэлт болж байна. Мөнгөн хөрөнгөд гадаад валютын хэмжээ өссөн нь нэг талаас алтны хадгаламж ихссэнтэй холбоотой нөгөө талаас гадаад мөнгөн гуйвуулгын үйлчилгээг түлхүү үзүүлсэнтэй холбоотой байж болох боловч эдийн засгийн хямралтай холбоотой гадаад валютын ханш өсөж харилцагчид төгрөгт итгэх итгэл буурч төгрөгийн хадгаламж буурч гадаад валютын хадгаламж болон харилцах өссөн байна. Энэ нь валютын ханшийн эрсдэлд оруулж болхуйц асуудал юм. Орлого үл оруулах активын хувийн жин өсөлттэй байна. 
В.Зээл мөнгөн дүнгээр өссөн боловч багцад эзлэх хувийн жин буурч гарсан. Зээлийн чанарын хувьд хугацаа хэтэрсэн зээл болон эргэлзээтэй зээлийн өсөлт нь өндөр байна. Энэ нь зээл олгох ажилтан зээл олгохдоо зээлийн судалгаа сайн хийгээгүй буюу хариуцлагагүй байдалын үр дүн байж болох талтай.
2. Хүүгийн орлогын өсөлт нийт орлогын өсөлтөөс хоцорсон. Нэг төгрөгний орлого оруулдаг актив тутмаас  олох ашиг буурсан.Нийт орлогын өсөлтийн хурд нь нийт зардлын өсөлтийн хурдаас хоцорч байна.Цэвэр хүүний зөрүү буурах хандлагатай.	

10. Дүгнэлт

Худалдаа, хөгжлийн банкинд хоёрдох удаагаа дадлагаа хийлээ. Хоёрдох дадлагын хувьд мөн адил янз бүрийн саад бэрхшээлтэй тулгарч байсан ч эелдэг, сайхан зөв хамт олны туслалцаагаар бага ч болов дадлага туршлагатай болж чадлаа. Дадлагын хугацаанд банкны ажилтаны нэгэн адил банкны дүрэм журмыг даган биелүүлж, дадлагынхаа төлөвлөгөөний дагуух зүйлээ хийхийн хажуугаар ажилчидын өгсөн үүрэг даалгаварыг цаг тухайд нь биелүүлж, баримт үдэх, дугаарлах, нүүрлэх, зээлийн гүйлгээ хийх баримт бичгүүдийг сканнердан оруулж, шаардлагатай үед утас аван зээлдэгч нартай харилцах хэрэгцээтэй мэдээллийг хүргэх зэрэг ажлуудыг хийж байсан. Мөн барьцаа хөрөнгө үзэх, барьцаа хөрөнгийн зураг авах, үйл ажиллагаатай очиж танилцах, цалингийн зээл зэрэг зээлийг программд бүртгэх ажлыг хийсэн. Үйлдвэрлэлийн дадлага хоёр буюу төгсөх дадлагаар мэдлэг, дадлага туршлагаа нэмэгдүүлэхийн зэрэгцээ төгсөөд ажиллах ажлын байр, албан тушаал сонгох тэр амьдралынхаа гол том алхам хийх шийдвэртээ үнэтэй хувь нэмэр олж авч чадлаа. Монгол улсынхаа шилдэгийн шилдэг банкинд дадлага хийсэндээ баяртай байна.

10.Нэмэлт ашигласан материал 

•	 www.tdbm.mn 

•	www.mongolbank.mn 

•